De schepen van Mainz

27 november 2020

Ik ben al jaren niet in Mainz geweest. Dit najaar heb ik even gespeeld met de gedachte er weer eens naartoe te gaan, maar de reisbeperkingen zijn te streng voor een onbekommerd weekendje weg. Niettemin: er zijn daar prachtige musea, waarvan het Gutenberg-Museum het belangrijkste is. Er is ook een tempel voor Isis en de Grote Godenmoeder met een leuke expositie; even verderop is het Landesmuseum met een prachtig lapidarium vol inscripties en sculptuur; nog even verderop is, in dezelfde straat, het Römisch-Germanisches Zentralmuseum. Dat biedt meer dan de naam suggereert, namelijk een overzicht van de antieke cultuur van Egypte tot Byzantium, alsmede een Biergarten.

Maar wat echt bijzonder is, is het Museum für Antike Schifffahrt. De spelfout waar u als de kippen bij bent, is niet de mijne, of beter: sommigen menen dat het museum zijn naam moet spellen zoals het historisch is gegroeid, anderen vinden dat de spelling mee moet gaan met de Rechtschreibreform van ’96. Althans, dat hoorde ik de laatste keer dat ik er was. Van een suppoost die ook vertelt dat de expositiehal ooit is gebouwd als zeppelinfabriek, ben ik echter op alles bedacht. De website toont in elk geval nog steeds beide spellingen.

Nachbau 2

Afgezien van een expositie over Romeinse scheepvaart liggen hier niet minder dan zes Romeinse scheepswrakken. Ze zijn in 1981/1982 opgegraven op de plek waar de Romeinse Rijnhaven zal zijn geweest. Twee schepen zijn nagebouwd. (De andere vier waren te beschadigd.)

Het schip dat hier boven is te zien, staat bekend als de Mainz 3 ofwel: Nachbau 2. Het is dendrochronologisch dateerbaar in de late derde eeuw en zal een rol hebben gespeeld in de oorlog van keizer Constantius Chlorus tegen de Alamannen, die leefden in het Zwarte Woud.

Romeins snelvuurgeschut

De Mainz 3 was opvallend breed (ongeveer 1:5), waardoor er aan boord ruimte was voor tweemaal zeven roeiers. Het schip moet hebben gediend voor patrouilles, hoewel het ook gebruikt kan zijn voor het transport van voedselvoorraden en wapens, misschien met wat minder roeiers. De reconstructie is uitgerust met een katapult die was voorzien van een mechanisme om automatisch nieuwe pijlen in de lade te leggen. Het geschut kon die even automatisch lossen, zodat we te maken hebben met het antieke equivalent van snelvuur. Het bereik was te gering om veel praktisch nut te hebben, maar het zal indruk hebben gemaakt op de Alamannen.

Nachbau 1

De Mainz 1 (“Nachbau 1”) is jonger. Het hout is in 376 gekapt, maar het schip is later gerepareerd met hout uit 385 en 394. Dit wordt bevestigd door een bronzen munt van keizer Theodosius, geslagen na 388. Het voorwerpje is als offer geplaatst tussen de huid en de spanten.

Het scheepstype waartoe de Mainz 1 behoort, is ook van elders bekend. Het is een smalle bodem met veel roeiers (beschermd door schilden op de boorden), met een versterkte voorplecht om andere schepen te rammen. Ook de Mainz 5 behoort tot dit type, dat bedoeld zal zijn geweest om de kleine schepen van de Alamanen aan te vallen, maar ook moet hebben gediend om troepen snel naar bedreigde posities te verplaatsen.

Nachbau 1 (= Mainz 1)

[Het bericht De schepen van Mainz verscheen eerst op Mainzer Beobachter.]

Deel dit blog:
Cato’s vijgen en het klimaatonderzoek

De Derde Punische Oorlog werd onvermijdelijk toen Massinissa, de koning van Numidië, te machtig werd en dreigde Karthago in te Read more

De onmiddellijke context

Het is een bekende truc van populisten: een rauwe uitspraak doen (“alle moslims zijn terroristen”) en dan, als er kritiek Read more

Fausta

Over Trier heb ik al eens eerder geschreven: oppidum van de stam der Treveri, legioenkamp uit de tijd van Caesar, Read more

Teerlingen werpen

Vorig jaar publiceerde Vincent Hunink zijn vertaling van de boeken 13 en 14 van Martialis, Feest in het oude Rome, Read more


Categoriën: Romeinse Keizerrijk