De oorsprong van de gladiatorengevechten

Gevechtsscène uit Paestum
25 februari 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

Oorsprong van de gladiatorengevechten

De Romeinen zelf dachten dat de gladiatorenspelen afkomstig waren uit Etrurië. De vierde-eeuwse schrijver Athenaios, die in zijn Deipnosophistai (“geleerde mensen aan tafel”) allerlei fragmenten van eerdere auteurs citeert, haalt Nikolaas van Damascus aan, die in de eerste eeuw v. Chr. had geschreven dat de Romeinen hun traditie van gladiatorengevechten van de Etrusken hadden overgenomen. Inderdaad is het  woord lanista voor de manager van een gladiatorenschool ontleend aan de Etruskische taal. Het betekent beul. Ook de figuur van Charon, die de dode noxii (“veroordeelden”) wegsleept uit de arena, is van Etruskische oorsprong.

Als we echter naar de Etruskische iconografie kijken, zien we daar geen afbeeldingen van duels, alleen die van het phersu-spel, een soort executie. Dat was echter geen duel tussen twee strijders met gelijke kansen om te winnen. Zulke executies werden echter later, in de eerste eeuw n.Chr., een vast onderdeel van een munus, zoals het evenement heette waarbij ook de gladiatorengevechten hoorden.

In Campanië werden de graven van welgestelde mensen versierd met fresco’s, waarop duels van gelijkbewapende strijders zijn te zien. Het bekendst zijn de graven uit Paestum uit de vierde eeuw v.Chr. De strijders zijn uitgerust met schild en speer en vechten ter ere van de overledene (zie boven). Het vergoten bloed zou de zielsrust van de overledene verzachten.

In deze regio vinden we ook de eerste (stenen) amfitheaters en de eerste en vermaardste gladiatorenscholen. Bovendien is een van de oudste gladiatorentypes, de Samnis, vernoemd naar de Samnieten, een volk dat leefde in de omgeving van Campanië. Uit een van die Campaanse scholen, die van Gaius Batiatus in Capua, ontsnapten Spartacus en zijn kameraden in 73 v.Chr.

Uit het bovenstaande blijkt dat de oorsprong van de gladiatorenspelen niet meer valt te achterhalen. Misschien zijn ze een mengeling van verschillende culturele invloeden.

Deel dit blog:
Foto van de dag: de Zuil van Marcus Aurelius

De Zuil van Marcus Aurelius in Rome: Romeinse soldaten steken bij Carnuntum over een scheepsbrug de rivier de Donau over. Read more

De dwarse meningen van Hemelrijk

Om een dreigend misverstand weg te nemen: er zijn twee Amsterdamse professoren Hemelrijk, een jongere die tegenwoordig oude geschiedenis doceert Read more

Foto van de dag: de Albaanse Berg

De Albaanse Berg, even ten zuidoosten van Rome, waar ooit het heiligdom van de Latijnen was. [Meer foto’s hier.]

Fundamenten in Fundi

De Romeinse civitas deed ik niet aan toen ik een paar jaren geleden in de buurt kwam, in kustplaatsen als Read more