De ondergang van het Negende

Paardenbeslag uit Ewijk (Valkhof, Nijmegen)
11 november 2020

Na de dood van keizer Trajanus in 117 was het zo onrustig aan de grenzen van het Romeinse Rijk dat in Schotland een compleet legioen werd vernietigd, het VIIII Hispana. Dat is althans de premisse van het geweldige jeugdboek The Eagle of the Ninth van Rosemary Sutcliff. Ze vertelt hoe een jonge Romeinse officier die door een verwonding geen dienst meer kan doen, op zoek gaat naar het veldteken van het Negende Legioen Hispana, de adelaarstandaard, en dit uiteraard ook vindt. Ik heb De adelaar van het Negende als kind verslonden.

Suttcliffs idee dat de eenheid rond 117 is vernietigd door de stammen in het huidige Schotland was in de tijd dat ze het schreef, 1954, de gebruikelijke verklaring voor het feit dat het legioen niet meer in Brittannië wordt vermeld na de regering van Trajanus. In 108 was het nog gestationeerd in York; in 122 vinden we daar VI Victrix.

De verdwijning van het Negende wil echter niet zeggen dat het een nederlaag leed. Het blijkt namelijk te zijn overgeplaatst naar geen andere basis dan ons eigen Nijmegen, waar het tussen ongeveer 110 en 120 moet zijn geweest en X Gemina afloste. Het bronzen plaatje hierboven, een deel van een paardenhoofdstel gevonden bij Ewijk, is een van de bewijsstukken. Dat het is vervaardigd in Brittannië en meegenomen naar het Rijnland, blijkt uit de inscriptie (LEG HISP IX): waarin het getal negen niet wordt geschreven zoals destijds op het continent gebruikelijk was. IX is de Britse notatie, terwijl de rest van de wereld gewoon VIIII schreef.

Ook dakpannen bewijzen dat Britse troepen dienden in Nijmegen. Wat er daarna met het Negende Legioen Hispana is gebeurd, is onduidelijk, maar het staat vast dat het legioen tijdens de regering van keizer Marcus Aurelius (reg.161-180) niet langer bestond, aangezien het niet wordt vermeld in een overzicht van alle legioenen uit die tijd. Mogelijk werd het Negende door de Joden vernietigd tijdens de Bar Kochba-opstand (132-136) of is het identiek aan de eenheid die in 161 door de Parthen werd verslagen.

Niemand die het weet – maar het staat nu vast dat het legioen niet in Schotland ten onder is gegaan. En dat weten we dankzij een onooglijk bronzen plaatje in het Nijmeegse Valkhofmuseum.

Deel dit blog:
De Zuilen van Hercules (in Drenthe)

Het zal u niet onbekend zijn dat de Griekse halfgod Herakles nogal een macho was, hoewel hij méér was dan Read more

Celtic Fields

De naam “Celtic Field” is een eeuw geleden bedacht door Britse archeologen en is eigenlijk een beetje misleidend. Het begrip Read more

Foto van de dag: Coriovallum

Het Romeinse badhuis in Heerlen (Thermenmuseum) [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: prehistorisch dorp

Gereconstrueerde boerderijen in het Prehistorisch Dorp in Eindhoven; zo zag een dorpje in de Kempen aan het begin van de Read more