De mantel van Martinus

14 november 2020

Ik ken meneer Hagenaars uit Diemen niet. Hij is de auteur van de bovenstaande brief, die vrijdag te lezen viel in Trouw. Hij legt uit dat Martinus van Tours de helft van zijn mantel aan de armen gaf omdat hij soldaat was en de helft van zijn mantel eigendom was van Rome. Door een halve cape te geven, gaf hij zijn hele bezit.

Een van de vaste gebruikers van de reageerpanelen van deze blog legde de brief aan me voor. Hij had hier nog nooit van gehoord, geloofde ik het?

Nou, nee. Ik geloofde onmiddellijk dat Hagenaars het te goeder trouw had geschreven, want de verklaring valt ook op verschillende internetsites te lezen. Meestal met precies dezelfde formulering: “de mantel was eigendom van Rome”. Het staat eveneens op de Wikipedia. Het gaat evident terug op één bron, maar dat wil niet zeggen dat de verklaring juist is. Het zweemt naar een bepaald soort verklaringen dat je wel vaker tegenkomt.

Die verklaringen hebben vaak een morele pointe. Het “oog van de naald” waar geen dromedaris doorheen kan, heette zo omdat er een stadspoortje met die naam was in Jeruzalem. (Ergo, het is niet erg rijk te zijn want je komt het paradijs toch wel binnen.) De noordelijke Nederlanden zijn protestants omdat de Romeinen nooit verder kwamen dan de Rijn. (Ergo, protestantisme belichaamt de Nederlandse vrijheidsliefde en volksaard.) De gnostische evangeliën zijn er niet meer omdat de christenen ze vernietigden. (Ergo, christenen zijn gemene cultuurhaters.)

Hoe zit het wel met de cape van Sint-Maarten? We hebben aanwijzingen. Om te beginnen is gedocumenteerd dat het Romeinse leger zijn soldaten uitrustte. Volledig, niet half. De manschappen betaalden daarvoor.

Loonstrookje uit Masada

Hierboven is het loonstrookje van een ruiter uit Beiroet, waarop u het kunt nalezen. Op de twee onderste regels staan inhoudingen voor een pallium opertorium (omslagmantel) en een tunica alba (wit gewaad). De legerhervormingen van keizer Claudius veronderstellen centrale productie van de uitrusting. In de vierde eeuw, toen Martinus leefde, was er een systeem van werkplaatsen waar het leger van alles produceerde. (Amiens, waar Martinus zijn mantel deelde, was een van de productiecentra.)

Daarnaast kon een ruiter natuurlijk eigen bezittingen hebben. Ook daarover zijn papyri bekend, zoals een briefje van een soldaat die vraagt of zijn ouders hem wollen sokken kunnen sturen (in Egypte nog wel). Of Martinus een rijksmantel of z’n eigen bullen doormidden sneed, is uit het heiligenleven niet af te leiden, maar een gedeeld bezeten mantel zou iets nieuws zijn.

Kortom: de mantel is niet gehalveerd omdat Martinus van Tours het voorwerp maar voor de helft bezat.

Wat gaat er dan schuil achter de halve mantel? Robert Vermaat van re-enactmentgroepFectio, waar ze alles weten van het Laat-Romeinse leger, schrijft me dat soldaten hun mantels dubbelgeslagen droegen. Voor de oppervlakkige waarnemer veranderde er dus niet zoveel: Martinus gaf de buitenkant of de binnenkant van zijn cape weg, ging verder dus dunner gekleed, maar bedekte nog even weinig of veel van zijn lichaam.

Voor het overige is het verhaal natuurlijk bedoeld om aan te geven dat Martinus het evangelische advies “wie twee paar kleren heeft, moet er een aan de armen geven” overtrof. Het wijst vooruit naar zijn latere optreden als kloosterling. Martinus was, met een term van de Oxford oudhistoricus Robin Lane Fox, een overachiever.

[#reblog]

Het bericht De mantel van Martinus verscheen eerst op Mainzer Beobachter.

Deel dit blog:
Wie was Nikolaas van Myra? (3)

Vrijwel niets in uit de legende (zie vorige aflevering) is origineel, en - erger nog - er zijn vooral niet-christelijke Read more

Martinus van Tours (Sint-Maarten)

SInt-Maarten (Museum Mayer van den Bergh, Antwerpen) Dat niet alle christelijke heiligen bescheiden personen waren, wordt geïllustreerd door Martinus van Read more

Domitianus en de christenen

Domitianus (Italica) Twee weken geleden schreef ik over de Fiscus Judaicus, de door keizer Vespasianus ingevoerde en door zijn zoon Read more

Domitianus en de joden

Ik had het vorige week over de rol van keizer Domitianus (r.81-96) bij het schisma tussen christendom en rabbijns jodendom. Read more