De late Stoa 9: Epictetus’ effectiviteit en levensgeluk

Een filosoof (Louvre, Parijs)
2 mei 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Kort gezegd: een gevecht voeren met de omstandigheden is volgens de late stoïcijnen meestal zinloos. Het is het gevecht met jezelf waar het om draait.

De wijze les van Epictetus is dat zelfsturing begint met het onderkennen van je eigen beperkingen. Vrijwel al het menselijk falen komt voort uit onrealistische verwachtingen. Wie zich concentreert op de dingen die binnen zijn macht liggen, heeft het meeste succes, en de grootste kans om geluk te bereiken.

Wat emotie betreft is Epictetus veel strenger dan Seneca. Epictetus raadt een afstandelijke houding aan, ook ten aanzien van verdriet. Wanneer wij onze geliefden of onze kinderen kussen, zegt hij, dan doen we dat in het besef dat dit moment na het kussen voorbij is. Ook moeten we accepteren dat de mensen die wij kussen uiteindelijk allemaal zullen vergaan. Alles is slechts zeer tijdelijk en vergankelijk in het wereldgebeuren.

De stoïcijnse les is: heb het moment lief, ken jezelf, doe je plicht, en praktiseer verder volkomen onthechting. Wie niet kan accepteren dat alles waar we van houden vergankelijk is, leeft continu in angst, en kan niet gelukkig zijn. Sterker nog, hij kan eigenlijk niet eens echt houden van dat wat er is. Daarvoor neemt de angst in zijn leven teveel ruimte in.

Epictetus’ handboekje heeft zijn invloed gehad op de cognitieve therapie binnen de hedendaagse psychologie, en ook zijn Epictetus’ wijsheden terug te vinden in allerlei moderne zelfhulpcursussen. Verder wordt zijn filosofie vaak schaamteloos gekopieerd in moderne managementboeken, waarbij de nadruk op het verschil tussen wat je wel en niet kan beïnvloeden wordt ingezet om efficiency te bevorderen, performance te vergroten en targets beter te kunnen halen.

Je hoeft dan ook geen diehard stoïcijn te zijn om de wijsheid van Epictetus’ geschriften in te zien. Zijn lessen leiden immers tot een grotere zielenrust, maar ook tot een grotere persoonlijke effectiviteit.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
De late Stoa 14: Naar een andere tijd

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 13: Religie en wetenschap in harmonie

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 12: Marcus Aurelius – zingeving en determinisme

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 11: Marcus Aurelius, keizer tegen wil en dank

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more


Categoriën: Romeinse Keizerrijk