De late Stoa 7: Het leven van Epictetus

Portret van een filosoof (Archeologisch Museum van Thessaloniki)
30 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Epictetus leefde in de tweede helft van de eerste eeuw van onze jaartelling, vlak na Seneca.

Een deel van zijn leven was hij slaaf. Slavernij was in Rome niet aan ras of afkomst gebonden en niet alle slaven werden even slecht behandeld. De slaven op de landerijen hadden het uitzonderlijk slecht, maar slaven bij een meester in de stad behoorden vaak tot het hogere personeel en hadden zelfs eigen vermogen en macht.

Zo ver schopte Epictetus het waarschijnlijk niet, maar als slaaf had hij het in ieder geval toch redelijk goed getroffen. In Rome kon een slaaf namelijk ook vrijgemaakt worden. Eenmaal burger, diende de ex-slaaf zijn voormalige meester als wederdienst politiek te steunen. Zo kon de elite door slaven op te kopen en vrij te maken haar macht over de burgerij vergroten. Ook konden slaven zichzelf vrijkopen.

Welke rol Epictetus als slaaf vervulde, weten we niet, maar van zijn meester mocht hij in ieder geval filosofie studeren. Nadat hij was vrijgelaten – of zich had vrijgekocht – bracht Epictetus zijn jaren door als filosofisch docent, eerst in Rome, later in Noord-Griekenland.

Zelf heeft Epictetus nooit geschreven. Maar op basis van zijn onderwijs vervaardigde een van zijn leerlingen een handboekje voor de ware stoïcijn. De stoïcijnen na Epictetus verwezen veel naar dit filosofisch handboekje.

Het theoretische antwoord van Chrysippos, waarin hij de vrije wil illustreert aan de hand van een rollende cilinder, weerklinkt in de praktische filosofie zoals uitgewerkt door Epictetus. Het handboekje gaat uitgebreid in op het onderscheid tussen dingen die binnen onze macht liggen, en zaken die daarbuiten liggen.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
De late Stoa 14: Naar een andere tijd

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 13: Religie en wetenschap in harmonie

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 12: Marcus Aurelius – zingeving en determinisme

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 11: Marcus Aurelius, keizer tegen wil en dank

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more


Categoriën: Romeinse Keizerrijk