De historische canon

Mozaïek van de muze Kleio uit Gerasa (Altes Museum, Berlijn)
17 november 2020

Stelt u zich voor dat een groep astronomen een canon zou opstellen van wat iedereen over hun vak zou moeten weten. Zou dat een overzicht opleveren van Grote Beer, Orion, Zuiderkruis en de tekens van de Dierenriem? Of een lijst van Algol, Bethel, Capella, Deneb, Electra en Fomalhaut? Nee natuurlijk. Astronomen zouden de saros, de telescoop, de periodieke terugkeer van kometen, de roodverschuiving, de radioastronomie, de oerknal en de zwaartekrachtgolven-detectors noemen. Een wetenschap onderstreept haar belang immers niet met de objecten die ze heeft onderzocht, want dat zijn er ontelbaar veel. De waarde van een wetenschap zit in de patronen die ze ontdekt; haar vooruitgang blijkt uit steeds weer nieuwere technieken en methoden.

Het lijkt logisch je niet teveel te presenteren met de onderzoeksobjecten en een wetenschap te presenteren als wetenschap. De canon die de Commissie Van Oostrom voor de Nederlandse geschiedenis heeft opgesteld en die door de Commissie Kennedy is bewerkt, beperkt zich echter wel tot de objecten en draagt zo bij aan het beeld dat geschiedvorsing geen echte wetenschap is. Het gaat dus om de hunebedden, de Romeinse limes, Willibrord, Karel de Grote en zo voort. U vindt de hele lijst hier. Het zijn allemaal onderwerpen die zich prima lenen voor een verstrooiend blogje hier of een amusante causerie daar, maar je moet er met een objectenlijst niet van opkijken als mensen gaan denken dat geschiedenis gewoon het ene ding na het andere is. Het leek me zinvoller een canon op te stellen waarmee de geschiedwetenschap wél toont wat ze is. Ik presenteer dus een kleine veertig dingen waarvan ik zou willen dat meer mensen er iets van wisten.

Vroege Nieuwe TIjd

  • De eliminatie van bronnen (primaire en secundaire bronnen)
  • Het pyrrhonisme (hyperskepsis)
  • Scaligers vaststelling van de chronologie vóór de christelijke jaartelling
  • Diplomatiek onderzoek (d.w.z. onderzoek naar de echtheid van aktes)
  • Het antiquarisme (waaruit de archeologie is voortgekomen)
  • Het gebruik van etnografische vergelijkingen (wat oudhistorici “comparativisme” noemen)
  • De filosofische geschiedschrijving van de Verlichting

De negentiende eeuw

De vroege twintigste eeuw

Na de Tweede Wereldoorlog

De eenentwintigste eeuw

  • Het vierde (of zo u wil vijfde) verklaringsmodel: Physics of society (wordt niet door alle historici herkend als de zinvolle bijdrage die dit verklaringsmodel wel degelijk is)
  • De DNA-revolutie

De zwarte pagina’s

De minister wilde graag dat historici ook aandacht gaven aan de zwarte pagina’s. Doen we.

  • Politieke inmenging: een minister die wil dat historici ook aandacht geven aan de zwarte pagina’s (alsof ze zelf niet op dat idee komen), de terugkeer van koloniale frames, de klucht rond het Nationaal Historisch Museum, het obscurantisme van Ronald van Raak
  • Polyparadigmatisch: het academische smoesje om niet alle informatie over een onderwerp te hoeven bestuderen
  • Hobby & lobby: de gedachte dat niet-historisch-geschoolden even gekwalificeerd zouden zijn als geschoolde historici: je kunt de uitleg van het verleden wel overlaten aan de erfgoedsector, je kunt classici inzetten als universitair docent oude geschiedenis, je kunt kunsthistorici directeur maken van een historisch museum.

[Deze blog verscheen oorspronkelijk in de reeks “Methode op Maandag“.]

Deel dit blog:
Hypothetische geschiedschrijving

Weinig denkers hebben zo’n grote invloed gehad op het wetenschappelijk denken als Isaac Newton. Zijn tijdgenoten waren danig onder de Read more

Droysen

De bestudering van het verleden lijkt wat op een pakhuis waarin van alles en nog wat ligt, Kreuz und Quer door elkaar. Read more

Topiek

Severus van Antiochië – die overigens niet kwam uit Antiochië maar in 465 werd geboren in Sozopolis in Klein-Azië – was geen Read more

De beslissendheid van Marathon

Eergisteren blogde ik over de slag bij Marathon, waarin de Atheners een Perzisch leger, dat zich al aan het terugtrekken was en zijn dekking door Read more