De grote volksverhuizingen

3 januari 2021

Momenteel lees ik de Geschichte der Völkerwanderung. Europa, Asien und Afrika vom 3. bis zum 8. Jahrhundert n.Chr., waarin de Duitse oudhistoricus Mischa Meier, een overzicht biedt van wat momenteel bekend is over de Grote Volksverhuizingen. Wellicht heeft Meier niet voldoende te doen aan de universiteit van Tübingen, want het boek telt een lieve 1500 bladzijden: 1100 bladzijden tekst en nog 400 pagina’s noten. Het is fascinerende lectuur want er is geen tegel die Meier niet even optilt om te zien wat er onder zit. En wat hij eronder vandaan haalt is altijd de moeite waard. Er is bijvoorbeeld een even uitvoerige als boeiende beschrijving van wat een “volk” nu eigenlijk is en wat “verhuizing” nog betekent nu duidelijk wordt hoe mobiel mensen in de Oudheid waren.

Het boek is thematisch van opbouw. Na een dikke honderd pagina’s waarin hij uitlegt dat de bronnen niet zomaar geloofd mogen worden en dat archeologie ook niet alles is, was in elk geval deze lezer al totaal onder tafel gebeukt. Ik meende dat we, als het ging over de Grote Volksverhuizingen, toch wel wat zekerheden hadden, maar dat de val van Rome in 410 – zo’n beetje het hoogte/dieptepunt van het tijdvak in kwestie – eigenlijk nauwelijks in de bronnen staat vermeld, had ik me nog nooit zo gerealiseerd. Zeker, oudheidkundigen citeren Hieronymus’ verdrietige uitbarsting en Orosius’ verslag van de plundering, maar eigenlijk stellen die bronnen zoveel niet voor. De ene is geschreven in Betlehem, dus bepaald geen ooggetuigenverslag, en de andere is christelijke propaganda van vele jaren later.

Tussen haakjes

Dan heb je dus honderd pagina’s gelezen. Pas dan volgt met een hoofdstuk over het begin van de Grote Volksverhuizingen. (Mischa Meier zet het woord Völkerwanderung overigens alleen op de titelpagina niet tussen haakjes.) Het is niet chronologisch van opbouw maar gaat om ruimtelijk gescheiden thema’s. Eerst het ontstaan van spanningen aan de Donau, dan een stap terug naar de aankomst van de Hunnen inclusief de slag bij Adrianopel. Vervolgens de rol van Alarik, maar niet als de plunderaar van Rome, maar als splijtzwam tussen de twee Romeinse rijkshelften. Zeg maar zo rond 395.

Daarna gaan we weer terug in de tijd, naar Afrika, waar de situatie valt samen te vatten als “Das Imperium entfernt sich”. Synesios, wiens oeuvre ik leuk vind, speelt een mooie rol. Zitten we weer rond 395. En weer verandert het theater: nu naar het oosten, terug naar de vroege derde eeuw, naar de opkomst van de Sasaniden. Allianties met Arabieren.

Het ontstaan van het Perzische Rijk creëerde menig probleem voor de Romeinen, wat ertoe leidde dat het oostelijke keizerschap een heel andere vorm kreeg dan het voordien had gehad. Met de eerste Hunneninval – opnieuw rond 395 – keren we weer terug naar het front. De Rijngrens komt aan bod, inclusief de etnogenese van de Alamannen, Franken en Saksen in de derde eeuw. Een fascinerend hoofdstuk bevat de wijze waarop de leiders van de Romeinse legers insiders waren in het Romeinse Rijk maar onverwacht vielen te herdefiniëren als outsiders – bijvoorbeeld een Arbogast, die als Romein gold zolang hij succes had en een barbaar was na zijn ondergang.

Lees dat boek!

Ik ga het boek niet verder samenvatten – u moet het lezen. Drie continenten, zes eeuwen, vele Grote Volksverhuizingen. Mij kost het tijd, veel tijd, want er is geen bladzijde zonder nieuwe inzichten of scherpe formulering, en ik trek allerlei dingen na op het internet. Dit is een boek dat je niet zonder tablet kunt lezen. Bovendien leest het heel prettig. Mischa Meier is vaak grappig, zoals het moment waarop de Britse steden zichzelf begonnen te verdedigen en het imperium maar lieten wat het was: de eerste Brexit.

Aanbevolen.

Deel dit blog:
Henri Pirenne: Van Late Oudheid naar Vroege Middeleeuwen

Nog een derde filmpje in mijn reeks “Zit een oudheidkundige met de rug naar een boekenkast”: dit keer over Henri Read more

Een prijs voor Mischa Meier

Er zijn allerlei redenen om literaire prijzen te negeren. Om te beginnen zijn er teveel valse voorwendselen. Onder het mom Read more

Domitianus en de Fiscus Judaicus

Op zondag blog ik meestal over het Nieuwe Testament en ik was blijven steken bij de Bergrede. Ineens realiseerde ik Read more

Romeinse wegen

Een boek waaraan je zelf hebt meegewerkt, dat kun je natuurlijk niet recenseren. Als je iets positiefs zegt, sta je Read more