De “Everest Fallacy”

29 november 2020

De Everest Fallacy is het beste te introduceren met een voorbeeld. In de tweede eeuw v.Chr. gold in Rome de regel dat dienstplichtigen deelnamen aan niet meer dan zes veldtochten. Er was echter een tendens mannen vaker onder de wapenen te roepen. Oudhistorici illustreren deze ontwikkeling weleens door te verwijzen naar een toespraak die volgens de Romeinse historicus Livius in 171 v.Chr. werd gehouden door ene Spurius Ligustinus. Als we Livius moeten geloven – en er is geen reden om dat niet te doen – had deze krijger in tweeëntwintig veldtochten gediend en eiste hij nu dat hij niet zou worden gedegradeerd.

Dit is een indrukwekkend redevoering maar het is slechte logica dit te beschouwen als bewijs voor de Romeinse rekruteringspraktijk. Het incident is namelijk in onze bronnen vermeld omdat het zo uitzonderlijk was. Het kan daarom niet worden gebruikt als bewijs dat soldaten steeds vaker gedwongen werden deel te nemen aan meer dan zes veldtochten. Het extreme is het representatieve niet.

De fout wordt vaak gemaakt. Bijvoorbeeld in beschrijvingen van Rome als een plaats vol geweld, corruptie en seksuele losbandigheid. Dat beeld is volledig gebaseerd op geschreven bronnen die feitelijk waar zijn, maar desondanks kan het totaalbeeld onjuist zijn. Deze bronnen zijn immers vaak geschreven door christelijke of heidense moralisten, die redenen hadden om in te zoomen op de extremen.

De Britse historicus Keith Hopkins (1934-2004) doopte deze misvatting, die is op te vatten als een speciaal geval van een secundum-quid-drogreden, “Everest Fallacy”:

… they fall foul of what we can call the Everest fallacy, that is a tendency to illustrate a category by an example which is exceptional. The exceptional nature of the illustration is not made clear, and the illustration veils rather than reveals the normal. For example, Mount Everest is a “typical” mountain, Cicero is a “typical” new man, M. Aemilius Lepidus becomes a “typical” noble.

It is against this background that we thought it worthwhile to resort to statistics, because summary statistics transform individual fragments of data into usable aggregates.

Voorbeelden

Het is bijna onmogelijk deze fout niet vroeg of laat te maken:

  • De tragedies van Aischylos, Sofokles en Euripides zijn niet representatief voor het Atheense drama, want het zijn de prijswinnaars. Toch is het schrijven van een geschiedenis van het antieke drama zonder dit drietal onmogelijk.
  • De Bijbel is onbruikbaar als beschrijving van het alledaagse joodse geloof; de teksten gaan immers over de zorgen van de geletterde klasse en de meeste Joden waren ongeletterd. Toch is het schrijven van een geschiedenis van het jodendom zonder Bijbel onmogelijk.
  • Cicero en Plinius de Jongere waren geen doorsnee senatoren; het waren uitzonderlijk begaafde redenaars, wier teksten zo goed waren dat ze zijn overgeleverd. Toch is het onmogelijk om over de Senaat te schrijven zonder deze auteurs te citeren.

Het principe is bekend bij journalisten, die onmiddellijk zullen (of zouden moeten) erkennen dat in een zin als “moslims verwerpen de evolutietheorie” een extreem letterlijk geloof wordt gepresenteerd als typisch voor alle moslims. Het probleem is hetzelfde voor journalisten en historici: onze bronnen – persberichten of oude auteurs – gaan meestal over het uitzonderlijke en het extreme. Het normale, het gebruikelijke en het typische hoeft niet te worden beschreven. De sneue conclusie is eerstejaarsstof: we moeten onze geschreven bronnen wantrouwen, juist omdat ze geschreven zijn.

Literatuur

Keith Hopkins, Death and Renewal (1983), pp.41-42.

Deel dit blog:
LIDaR en de gevolgen

Een week of twee geleden blogde ik over de vernieuwing die de oudheidkunde in de twintigste eeuw heeft ondergaan dankzij Read more

Verkeerd geleerde historische lessen

Vorige week overleed Donald Kagan. De in Litouwen geboren Amerikaanse classicus is de auteur van een van de aardigste inleidingen Read more

De Zeevolken: meer problemen

In de vorige vier stukken (één, twee, drie, vier) over de Zeevolken heb ik uitgelegd dat het bewijsmateriaal een consistent Read more

Archeologische luchtfotografie en satellietfotografie

De Eerste Wereldoorlog zag de inzet van allerlei nieuwe wapens: vlammenwerpers, duikboten, tanks en vliegtuigen. Die laatsten dienden niet alleen Read more