De duivel in hoogsteigen persoon

Justinianus en enkele hovelingen (San Vitale, Ravenna)
15 december 2020

De regering van keizer Justinianus (r.527-565) begon voorspoedig. Generaal Belisarius herstelde het Romeinse gezag over Africa, Sicilië en Italië, er kwam nieuwe wetgeving, en een crisis in Constantinopel kon snel worden bedwongen. De successen konden echter niet aanhouden. Een klimaatramp en een epidemie zorgden voor grote problemen; er was oorlog in het oosten.

Bronnen uit het midden van de zesde eeuw, zoals Jordanes’ dubbele geschiedenis van de Romeinen en de Goten, documenteren de teleurstelling. In deze context zal ook de basis zijn gelegd van de Geheime geschiedenis van Prokopios, die zijn teleurstelling in de keizer ook al documenteerde in de jongere delen van zijn geschiedenis van Justinianus. In de Geheime geschiedenis maakt hij het echter wel heel bont. Hoofdstuk 12 is hier te lezen in de vertaling van Hein van Dolen. Wat betreft het hoofd van Justinianus – zie het vorige stukje.

Dit alles overziende, heb ik, net als de meeste van mijn tijdgenoten, geen moment gedacht dat de keizer en de keizerin menselijke schepsels waren, integendeel zelfs: ze waren bloeddorstige duivels en – om het maar eens dichterlijk te zeggen – een plaag voor de mensheid. Want ze hebben samen bedacht hoe zij de hele mensheid met al haar verworvenheden in één klap konden vernietigen. Daarvoor hebben ze een menselijke gestalte aangenomen en zijn mensduivels geworden. In die vermomming hebben ze de bewoonde wereld in beroering gebracht. De bewijzen liggen voor het oprapen en hun machtsmisbruik is er een voorbeeld van. Duivels treden immers heel anders op dan mensen. Ongetwijfeld hebben er in de loop van de geschiedenis heel veel stervelingen geleefd die zomaar of van nature een waar schrikbewind hebben uitgeoefend en zonder hulp van anderen hele steden, landen enzovoorts hebben vernietigd.

Maar de uitroeiing van de totale mensheid en de ondergang van de hele wereld heeft niemand kunnen veroorzaken, met uitzondering van deze twee figuren, die in hun plannen door het noodlot, altijd bereid om aan de verdelging van de stervelingen mee te werken, werden gesteund. Immers, ten gevolge van de aardbevingen,  epidemieën en rivieren die buiten hun oevers traden, is in deze periode zeer veel verloren gegaan, zoals straks ter sprake zal komen. Hun wandaden zijn dus niet door een menselijke, maar door een heel andere kracht bedreven.

Het gerucht gaat dat de moeder van Justinianus tegen enkele intieme vrienden heeft gezegd dat haar zoon niet door haar echtgenoot Sabbatius of een andere man is verwekt. Want vlak voordat ze zwanger raakte, zou een geest haar hebben bezocht, die ze weliswaar niet kon zien, maar die haar toch het gevoel gaf dat ze met hem als met een man lijfelijk contact had. Na afloop is hij als een droomverschijning verdwenen.

Een paar hoogstaande lieden, die tot diep in de nacht bij de keizer waren en een gesprek met hem voerden (blijkbaar gebeurde dat in het paleis), dachten dat de keizer voor hun ogen in een vreemd fantoom veranderde. Een van hen vertelde dat Justinianus bruusk van de keizertroon opstond en in de zaal ging rondlopen – hij kon nooit rustig blijven zitten. Toen zou plotseling het hoofd van Justinianus verdwenen zijn, terwijl de rest van zijn lichaam gewoon op en neer bleef rennen. De spreker zei dat hij ernstig aan zijn gezichtsvermogen begon te twijfelen en van louter ontzetting niet wist wat hij met de situatie aan moest. Maar hij verbeeldde zich dat het hoofd later naar de romp terugkeerde en het ontbrekende lichaamsdeel er verrassend genoeg weer op zat. Een ander beweerde dat hij vlak naast de troon stond waarop de keizer zat en dat hij zag hoe diens gezicht ineens veranderde in een vormeloze klomp vlees: de wenkbrauwen en de ogen waren niet op hun gebruikelijke plaats en er was geen gelaatstrek te herkennen. Na verloop van tijd kon hij vaststellen dat het gezicht zijn normale vorm terugkreeg.

Wat ik zojuist heb vermeld, heb ik niet met eigen ogen waargenomen, maar van anderen gehoord die me verzekerden dat ze het hadden gezien.

Deel dit blog:
Het hoofd van Justinianus

In 1998 was ik voor het eerst in Venetië en uiteraard ging ik naar de San Marco. Ik heb me Read more

Foto van de dag: de Peutingerkaart

Constantinopel op de Peutingerkaart. De officiële stichtingsceremonie vond plaats op 11 mei 330. [Meer foto’s hier.]

Krijgsgeschiedenis

Krijgsgeschiedenis, je haat het of je houdt ervan. De een zegt: “krijgsgeschiedenis verhoudt zich tot gewone geschiedenis zoals marsmuziek zich Read more

Henri Pirenne: Van Late Oudheid naar Vroege Middeleeuwen

Nog een derde filmpje in mijn reeks “Zit een oudheidkundige met de rug naar een boekenkast”: dit keer over Henri Read more


Categoriën: Bron, Byzantijnse Rijk