Cynische grap

Priamos en Achilleus (Nationaal Museum, Kopenhagen)
11 november 2020

Dit is een van de twee Hoby-bekers, gemaakt door een Griekse zilversmid die Cheirisofos heette. Het voorwerp wordt stilistisch gedateerd in de eerste eeuw v.Chr. De afgebeelde scène is afkomstig uit het laatste boek van de Ilias: koning Priamos van Troje bezoekt Achilleus om het stoffelijk overschot van zijn zoon terug te kopen. Er is een tweede beker waarop is te zien hoe de held Filoktetes, die een lelijke slangenbeet heeft opgelopen, wordt behandeld. Elco Brinkman zou dit edelsmeedwerk hebben aangeduid als “topkunst”.

Het leuke is de vindplaats waarnaar de bekers zijn vernoemd: het dorpje Hoby op het Deense eiland Lolland. Daar heeft archeoloog Knud Friis Johansen ze in 1920 aangetroffen in het graf van een ongeveer dertig jaar oude Germaanse krijger. Ze zijn nu te zien in het Nationale Museum in Kopenhagen, dat een van de beste oudheidkundige collecties ter wereld bezit en een reis naar Denemarken waard is. Serieus.

Naast de handtekening van de kunstenaar valt op een van de bekers nog iets anders te lezen: de naam van de Romeinse eigenaar, Silius. En die kennen we: de Romeinse historicus Tacitus noemt Gaius Silius als de commandant van de Romeinse strijdkrachten aan de Boven-Rijn. Van eind 13 tot 21 verbleef deze in Mainz, waarvandaan hij niet minder dan vier legioenen commandeerde. Het moet een goede commandant zijn geweest, want II AugustaXIII GeminaXIIII Gemina en XVI Gallica waren de enige troepen in de regio die niet in opstand kwamen toen keizer Augustus dat jaar overleed.

Silius’ leger nam deel aan de campagnes waarmee prins Germanicus de stammen in het Overrijnse inpeperde dat de Romeinen weliswaar in het Teutoburgerwoud waren verslagen maar niet overwonnen. Terwijl Germanicus’ operaties vooral de Romeinse posities aan de Lippe moesten versterken, deed Silius hetzelfde aan de Main, waar hij de Chatten versloeg. In 21 onderdrukte hij een opstand in Gallië, een gebeurtenis waarvoor in Orange de ereboog werd opgericht die daar nog steeds staat. Kort daarna werd de succesvolle veldheer teruggeroepen naar Rome, waar hij in drie jaar ten onder ging in de politieke arena en tot zelfmoord werd gedwongen. (Zijn zoon zou nog trouwen met Messalina, de vrouw van keizer Claudius, maar dat is weer een ander verhaal.)

Silius Senior is nooit door Germanen verslagen, zijn kamp is nooit ingenomen en de Hoby-bekers kunnen dus nooit door plundering in Germaanse handen zijn gekomen. Het is aannemelijk dat de Romeinse generaal de voorwerpen tijdens een van zijn veldtochten heeft cadeau gedaan aan een Germaanse leider. Dat de hierboven getoonde beker een afbeelding bevat van een verslagen heerser die zich overlevert aan de genade van zijn overwinnaar, kan alleen worden beschouwd als een cynische grap ten koste van de ontvanger van het geschenk.

Deel dit blog:
Foto van de dag: Achilleus en Priamos

Priamos vraagt aan Achilleus de teruggave van het lichaam van zijn gesneuvelde zoon Hektor op een van de "Hoby cups" Read more

Homerische Tolstoj

In het najaar herlas ik in de oude vertaling van René de Vries het magistrale epos Oorlog en vrede, een Read more

Homerische Nobelprijs

Ik moet bekennen dat ik van de laatste Nobelprijs Literatuur nog niets had gelezen. En velen met mij, vermoed ik. Read more

Ringcompositie

Een "ringcompositie" is een manier om een tekst te ordenen, waarbij de gedachtegang niet serieel wordt geordend (zoals in A-B-C-D-E) Read more