Crop marks en laser-altimetrie

Crop marks
12 november 2020

Vermoedelijk heeft u deze week het berichtje wel langs zien komen en anders leest u het hier nog eens: deze zomer zijn op luchtfoto’s allerlei opmerkelijke patronen zichtbaar. Terwijl de akkers er verdord bij liggen, zijn er ook groene banen. Daar lagen ooit – in Nederland wil dat zeggen: voor de ruilverkaveling – de sloten die de diverse percelen van elkaar scheidden.

Laser-altimetrie

Ik beken dat ik even op het verkeerde been was gezet door de berichtgeving, waarin de nadruk lag op die sloten. Het ontdekken daarvan is namelijk niet zo heel bijzonder. Althans niet in Noordwest-Europa, waar eigenlijk alles wel in kaart is gebracht met een techniek die bekendstaat als laser-altimetrie. Dat is een dure manier om te zeggen dat ze met behulp van een in een helikopter of een vliegtuig opgehangen laser de afstand tot de aarde enkele keren hebben gemeten. De resultaten zijn doorgaans supernauwkeurig en men spreekt wel van microreliëf. U kunt ze opzoeken in het Actueel Hoogtebestand Nederland en het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen. Ik sluit niet uit dat ook andere, aanvullende technieken worden gebruikt om het microreliëf in kaart te brengen, maar u begrijpt waar het ongeveer op neerkomt.

Eén van de aardigste ontdekkingen dateert uit 2014: archeologen van onderzoeksbureau RAAP vonden toen, dankzij het Actueel Hoogtebestand en zonder dat ze ook maar een spa in de grond hadden hoeven steken, een doolhof dat ergens rond 1700 moet hebben gestaan bij het Limburgse Arcen. U leest er hier meer over.

Een dankzij het Actueel Hoogtebestand ontdekt doolhof bij Arcen (foto RAAP)

Crop marks

Net als dit doolhof zijn op het Actueel Hoogtebestand ook oude sloten terug te vinden en omdat dat niet zo heel erg speciaal is, was ik wat verbaasd over het nieuwsbericht dat de aanleiding vormt tot dit stukje. In de snelheid had ik er volstrekt overheen gelezen dat wat we deze zomer op luchtfoto’s zien, een totaal andere manier is om oude sloten te vinden: het gaat niet om laser-altimetrie maar om de ouderwetse bestudering van crop marks. Verkleuringen in de vegetatie dus die duiden op een vochtiger bodem.

De foto helemaal bovenaan dit stukje is een illustratie. U ziet een baan van net iets helderder bloeiende gele bloemen. Hier heeft ooit een sloot gelegen. Als u goed kijkt ziet u rechts en links nog een baan en wellicht herkent u ook dat de bloemen in de middelste baan iets lager staan dan links en rechts ervan: de sloot is ook als reliëf nog te herkennen. De volgende foto maakte ik in Pafos. De meeste bloemen zijn geel maar er is een lijn van paarse bloemen.

Crop marks in Pafos

Dit keer gaat het niet om een sloot maar om een antieke muur. Die is nu niet te zien, maar archeologen hebben die wel in kaart kunnen brengen. De paarse bloemen, die wat minder diepe wortels hebben dan de gele, kunnen gedijen boven de oude muur. Vandaar de ietwat curieuze paarse lijn door deze foto. Het zoeken naar crop marks is een bescheiden en heel oude methode, bij mijn weten al toegepast in de vroege achttiende eeuw, maar daarom is ze niet minder interessant. Sterker nog, in een tijd waarin het allemaal high-tech is, vond ik het verfrissend er weer eens op te worden geattendeerd.

[Deze blog verscheen oorspronkelijk in de reeks “Methode op Maandag“.]

Deel dit blog:
Hunebed van de dag: D6 (Tynaarlo)

Het op vijf na noordelijkste hunebed in Nederland, hunebed D6, was het eerste dat ik zag. Althans als volwassene. Ik Read more

De Warka-vaas

Ik blogde al over de grote stad Uruk, tegenwoordig Warka, waar de overgang van Neolithicum naar geschiedenis is gedocumenteerd in Read more

Hunebed van de dag: D1 (Steenbergen)

Hunebed D1, het op vier na noordelijkste hunebed in Nederland, bleek in gebruik als klimrek voor kinderen. Althans toen wij Read more

De Dame van Simpelveld

De sarcofaag van de Dame van Simpelveld is een van de mooiste vondsten uit de Nederlandse archeologie. Gemaakt in de Read more