Een blik in Toebosch’ keuken

De Oudheid in het nieuws

13 april 2021

Straks begint Oog op de Oudheid, het evenement waartoe Timo Epping van het Rijksmuseum van Oudheden en ik, destijds namens RomeinenNu, het initiatief namen. Het doel is het publiek wat méér te bieden dan alleen conclusies. Mijn goede vriend Richard Kroes is altijd de presentator geweest, de Tempelzaal in het museum de vaste locatie.

Alleen zal daar dit keer niemand zitten. U weet waarom. Omdat we het vanavond niet live konden doen, is het een livestream, die helemaal niet live is maar vanmiddag opgenomen. Evengoed is de aflevering interessant omdat het gaat over de wijze waarop de Oudheid in het nieuws komt. Of niet in het nieuws komt, want classici krijgen, zo constateerden we, aanzienlijk minder aandacht dan archeologen. Waarom dat zo is, is een van de vragen die aan de orde kwam. (Al kwam het antwoord dat ik verwachtte te horen, namelijk dat classici zich richten op het gymnasium, er grappig genoeg niet uit.)

Deel:

Grieken in het Verre Oosten

13 april 2021

Momenteel is de Week van de Klassieken, die is gewijd aan de Inclusieve Oudheid. Eén van de aspecten van dat thema is dat er (eindelijk) aandacht is voor regio’s die niet Griekenland en Italië heten. Vergeet niet op de website op de agenda-pagina rechtsboven te zoeken naar wat er de afgelopen dagen al was, want daar zaten interessante dingen bij, zoals lezingen van Miko Flohr en Marike van Aerde.

Ik wil het niet ongemerkt voorbij laten gaan en haak erop in met de keuze van het boek dat ik als eerste wil behandelen in een reeks filmpjes die ik al tijden in gedachten heb: “Zit een oudheidkundig met de rug naar een boekenkast”. Het boek dat ik als eerste uit die kast haal en aan u voorstel, is van Rachel Mairs; u bestelt het hier en ik schreef er daar al eens over.

Deel:

De nieuwsselectie

24 maart 2021

Onlangs vertelde een archeoloog me over een erg leuke ontdekking. Ik kan u niet verklappen welke, want het onderzoek loopt nog en niemand wil plunderaars op de opgraving, maar het was echt heel erg leuk. Ik zou de betrokkene hebben willen feliciteren, maar een hand geven is lastig op anderhalve meter.

Twee jaar geleden zou het nieuws moeiteloos de kranten hebben gehaald. In de regionale krant zou het voorpaginanieuws zijn geweest, het museum zou met spectaculaire bezoekersaantallen de bezuinigingen van enkele voorgaande jaren royaal compenseren. Ik denk echter dat het, als het onderzoek later dit jaar is afgerond, de kranten niet werkelijk zal halen. Dat is niet omdat oudheidkundigen inmiddels onder de terechte verdenking staan eigenlijk maar wat te roepen, maar omdat de nieuwsselectie de laatste tijd weinig ruimte laat voor positief wetenschapsnieuws.

Deel:

Even voorstellen: Amphora

15 maart 2021

Amphora is het kwartaalblad van de Vereniging Vrienden van het Gymnasium, die in 1980 is opgericht. Een jaar later begon men met een bescheiden mededelingenblad dat al snel uitgroeide tot een kwartaalblad van circa twintig pagina’s. In de eerste vijftien jaar van Amphora’s bestaan werd er in het blad stevig gediscussieerd over de toenmalige status van, en ontwikkelingen in het gymnasiale onderwijs en het voorgezet onderwijs in het algemeen. Hooggeplaatsten in de onderwijswereld en in de landelijke politiek werd gevraagd een bijdrage te leveren, of er werd geschreven over hun beleid dan wel voornemens, waarover het toenmalige bestuur en/of de redactieleden doorgaans hun bezorgdheid ventileerden.

Vanaf 1990 werd het kwartaalblad in twee betekenissen kleurrijker. Niet alleen de lay-out kreeg meer kleur, ook de inhoud werd diverser en ontwikkelde zich gaandeweg naar bijdragen over de talen, culturen, historie en kunsten van de klassieke Grieken en Romeinen. Een bij veel Amphora-lezers geliefd auteur was de emeritus hoogleraar Klassieke Archeologie aan de Universiteit van Amsterdam, en directeur van het Allard Pierson Museum, Jaap M. Hemelrijk (1925-2018), die in zo’n vijftig afleveringen de schilderkunst op Griekse vazen, de techniek ervan en de betekenis van de afbeeldingen op eruditie en levendige wijze beschreef. Na een lange stop publiceerde Hemelrijk zo’n twee jaar voor zijn dood nog een tweetal artikelen in Amphora.

Deel:

Oog op de Oudheid 2021

1 maart 2021

Oog op de Oudheid is een jaarlijkse serie presentaties en -discussies over de bestudering van de oudheid, georganiseerd door het Rijksmuseum van Oudheden. Want de wereld van de Romeinen, Grieken, Kelten, Egyptenaren, Joden en Mesopotamiërs is fascinerend, maar de bestudering daarvan is dat eveneens. Onder het motto ‘geen weetjes maar wetenschap’ hoort u vier avonden lang wat onderzoekers nu eigenlijk doen – dit jaar via livestreams. In 2021 is Oog op de Oudheid gewijd aan het thema controverse.

data: dinsdag 30 maart, dinsdag 6, 13 en 20 april 2021 tijd: 20.00 – 21.30 uur locatie: livestream vanuit het Rijksmuseum van Oudheden kosten: gratis social media: #OodO21

Programma

Elke avond begint om 20.00 uur, wordt ingeleid door en sluit af met een korte discussie onder leiding van presentator Richard Kroes. Om 21.30 uur is de sluiting.

Deel:
Veerpont (Lekkerkerk)

Veerman tussen twee culturen

27 februari 2021

Ik verbeeld me niet dat ik u iets nieuws vertel als ik zeg dat we afgelopen vrijdag weer zo’n relletje hebben gezien dat de letteren zo’n slechte naam geeft. Uitgeverij Meulenhoff had gevraagd aan Marieke Lucas Rijneveld om poëzie van Amanda Gorman te vertalen, maar dit leidde tot een stuk in De Volkskrant en ophef op de sociale media, waarbij de strekking was dat de opdracht beter gegeven had kunnen zijn aan iemand die, net als Gorman, zwart is. Meulenhoff probeerde de storm te bezweren met een persbericht over “sensitivity readers” – mensen die gevoeligheden herkennen die een vertaler misschien niet kent – maar het was al te laat. Rijneveld heeft zich inmiddels teruggetrokken.

Het is de moderne tijd. Abdelkader Benali kan ervan meepraten. Ergens ziet iemand je naam, iemand is verontwaardigd (doorgaans woede op zoek naar een aanleiding), de sociale media maken er een relletje van, en daarna kun je je alleen maar terugtrekken omdat aanblijven alleen maar afleidt van de goede zaak. Inhoudelijke discussie blijft achterwege.

Deel:

Het belang van Buijtendorp (2)

22 februari 2021

Tom Buijtendorp heeft de laatste jaren naam gemaakt met enkele publicaties waarin hij de twee in het vorige stukje beschreven methoden toepast. Zo combineerde hij de informatie die we de afgelopen eeuw over Romeins Voorburg hebben verworven met wat we vernemen uit de opgravingsrapporten die twee eeuwen geleden door Caspar Reuvens zijn geschreven. Het leverde een lijvig proefschrift op, waarin Buijtendorp de inzichten van de archeologie en de vaardigheden van de geschiedvorser combineerde.  U zegt wellicht dat dat vanzelf spreekt, maar neem van mij aan: de gemiddelde Nederlandse archeoloog is geen archiefrat. Archivistiek komt in de archeologische opleidingen niet aan de orde.

Oude data en nieuwe speculaties

Ook in andere boeken heeft Buijtendorp alle bekende data – archeologische vondsten, kronieken en archivalia – gecombineerd. In Caesar in de Lage Landen herhaalt hij bijvoorbeeld de reconstructie van de grenzen van de gebieden van de Belgische stammen, gebaseerd op de middeleeuwse bisdomsgrenzen. Dat is heel negentiende-eeuws onderzoek, waarvan de resultaten volledig zijn ingeburgerd. Ze worden daarom als vanzelfsprekend aangenomen, en het is goed dit type onderzoek eens te herhalen om te zien wat het met de inzichten van nu oplevert. Minimaal leert de lezer dat die grenzen helemaal niet zo zeker zijn als de historische atlas suggereert.

Deel:

Even voorstellen: Archeologie Magazine

15 februari 2021

Archeologie Magazine is een zes keer per jaar verschijnend tijdschrift over archeologie, geschiedenis, cultuur en reizen. Het is het enige Nederlandstalige tijdschrift waarin voor een breed geïnteresseerd publiek informatie wordt gepresenteerd over opgravingen en vondsten wereldwijd, archeologisch onderzoek en archeologische en historische tentoonstellingen. Archeologie wordt daarbij ruim uitgelegd als de wetenschap die de sporen van het verleden tracht te bestuderen om aan de hand van die sporen het verleden in het heden en in de toekomst te kunnen reconstrueren. Archeologie Magazine kan inmiddels bogen op een ervaring van bijna dertig jaar: het eerste nummer van dit magazine werd, toen nog onder de naam Scarabee, archeologisch magazine, in oktober 1992 gepresenteerd.

De informatie in het magazine wordt aangeboden in de vorm van smaakmakende, vlot geschreven en goed geïllustreerde artikelen, nieuwtjes en columns. Uitmondend in een toegankelijk en pakkend journalistiek informatieproduct waarin sporen van allerlei fasen uit de historie worden belicht. Archeologische plaatsen en ontwikkelingen in het Nederlandse taalgebied èn in het buitenland krijgen daarbij zoveel mogelijk gelijkwaardig aandacht. Jaarlijks hebben meerdere nummers van het magazine een thema, waarin we samenwerken met musea, archeologische diensten van steden of regio’s, overheden en meer. Hierdoor kan Archeologie Magazine zijn lezers primeurs bieden en aan de andere kant voor de diverse archeologische diensten een communicatiemiddel zijn voor het geïnteresseerde brede publiek.

Deel:

Ongeveer zeven gedachten over inclusiviteit

8 februari 2021

Zaterdagavond zag ik de film Apollo 11, over de eerste maanlanding. Het viel me op dat er nauwelijks vrouwen en kleurlingen in beeld kwamen. Dat is geen verwijt aan de film, wel een constatering over mijn perceptie: ik verwacht bepaalde mensen te zien en het valt me op als die ontbreken. Ik neem aan dat iedereen langzamerhand die ervaring heeft. Niemand zal verbaasd zijn dat als thema voor de volgende Week van de Klassieken “de inclusieve Oudheid” is genoemd.

Ik weet niet goed wat ik daarvan moet denken. Soms denk ik “goed idee”, even vaak denk ik “geen goed idee”. Dat betekent dus dat het thema interessant is, maar daaruit volgt niet noodzakelijkerwijs dat het een thema is waarmee je het belang van de klassieken kunt uitleggen. Hieronder wat losse gedachten en afwegingen.

Deel:

Redactioneel

6 februari 2021

Misschien is het u opgevallen. Vandaag een berichtje “foto van de dag”, aanvankelijk zonder foto, later gelukkig met. En er is wat weinig kopij. We hebben een probleem.

Het zit zo. Het idee is dat Grondslagen, naast eigen kopij, opnieuw herplaatst wat andere blogs schrijven over de Oudheid. U vindt op onze blog een beginnetje en leest verder op een andere blog. Om zo’n stukje van een andere blog hierheen “op te laden” gebruiken we een zogenaamde feed. Dat werkt redelijk maar er gingen ook dingen verkeerd. Plaatjes kregen geen bijschrift, slotzinnetjes zagen er vreemd uit, categorieën en tags kwamen niet door. Kortom, er bleef handwerk te doen.

Deel: