Karl Pavlovitsj Bryullov, De laatste dag van Pompeii

De ondergang van Pompeii

2 mei 2021

De ondergang van Pompeii (79 na Chr.) vormt een uiterst dankbaar onderwerp voor verbeelding in films en op schilderijen. Wankelende zuilen, vuurbollen, vluchtende mensen in onpeilbaar diepe paniek: dat willen de toeschouwers graag zien. Armageddon, maar dan in het echt.

Vele keren is het verhaal verfilmd. De laatste, meest spectaculaire film over de verwoesting van de stad stamt uit 2014. Hier is de trailer:

Deel:
Een filosoof (Louvre, Parijs)

De late Stoa 9: Epictetus’ effectiviteit en levensgeluk

2 mei 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Kort gezegd: een gevecht voeren met de omstandigheden is volgens de late stoïcijnen meestal zinloos. Het is het gevecht met jezelf waar het om draait.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Een zakkendrager op een fresco uit Tyrus

Foto van de dag: Dag van de Arbeid

1 mei 2021

Een zakkendrager op een Romeinse schildering uit Tyrus (Nationaal Museum in Beiroet)

[Meer foto’s hier.]

Deel:
Categoriën: Foto, Musea, Romeinse Keizerrijk
Portret van een filosoof (Afrodisias)

De late Stoa 8: Epictetus en de dingen binnen onze macht

1 mei 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

De kern van Epictetus’ leer wordt goed samengevat in het volgende citaat: ‘Geef mij de moed te accepteren wat niet in mijn vermogen ligt, de kracht om alles te doen wat in mijn vermogen ligt, en de wijsheid om tussen die twee een onderscheid te maken.’

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Manuscript van Vergilius' Bucolica

Latijnse, heidense literatuur

1 mei 2021

Als u iets wil weten over een antieke auteur, pakt u uw telefoon of tablet en zoekt het op. De Wikipedia biedt u een eerste inleiding tot Ploutarchos en als u wil  weten wat de Wijze van Chaironeia dacht over vleesconsumptie, vindt u zijn essay met een paar klikken in het Grieks, Engels of Frans. Simpel. Nog geen kwart eeuw geleden was het zo makkelijk nog niet en moesten geïnteresseerde lezers zich behelpen met boeken. Er bestonden destijds diverse kennismakingen met de antieke literatuur; zo herinner ik me dat er eens twee tegelijk verschenen, een van Hein van Dolen en een van Ilja Pfeijfer. Allebei niet meer leverbaar want zulke werkjes zijn inmiddels even overbodig als een stoker op een elektrische trein.

Dat wil niet zeggen dat het boek helemaal geen bestaansrecht meer heeft. Voor de tweede lijn van de wetenschapsvoorlichting, waarin we uitleggen hoe we weten wat we weten en tonen waarom een wetenschappelijke opleiding zin heeft, zullen we vooralsnog boeken nodig hebben. Een fijne vorm is de persoonlijke selectie, waarin een ervaren lezer aangeeft wat hij of zij mooi vindt én – en dat is cruciaal – waarom. (Concreet voorbeeld: ik heb net een 842 pagina’s tellend monster over het Aramees liggen; een dunner boek waarin een professor Gzella uitlegt waarop ik moet letten, zou ik minder angstaanjagend vinden.)

Deel:
Portret van een filosoof (Archeologisch Museum van Thessaloniki)

De late Stoa 7: Het leven van Epictetus

30 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Epictetus leefde in de tweede helft van de eerste eeuw van onze jaartelling, vlak na Seneca.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Mozaïek van een acteur en een dichter, Hadrumetum, Huis van de Maskers

Foto van de dag: een acteur en een dichter

29 april 2021

Mozaïek van een acteur en een dichter, Hadrumetum, Huis van de Maskers (Archeologisch Museum Sousse)

[Meer foto’s hier.]

Deel:
Categoriën: Foto, Musea, Romeinse Keizerrijk
Chrysippus (British Museum Londen)

De late Stoa 6: de vrije wil

29 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

De stoïcijnen hadden zoals eerder gezegd een volkomen deterministisch wereldbeeld. Welke emoties we er ook over hebben: alles gebeurt zoals het zou moeten gebeuren. Misschien heeft een slimmerik hieruit al opgemaakt dat dit wereldbeeld op gespannen voet staat met het idee van de vrije wil. Hoe is een vrije wil mogelijk in een wereld waarin eigenlijk alles al vast ligt? En hoe is het mogelijk om in een wereld waarin alles vastligt vrije emoties te hebben over die wereld? Dit lijkt in tegenspraak met elkaar.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

De late Stoa 5: Seneca en de dood

28 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Over zelfdoding dachten de stoïcijnen anders dan in religies gebruikelijk is. Volgens de stoa heeft een mens het recht zijn eigen leven te beëindigen, onder een aantal voorwaarden.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Seneca (Neues Museum, Berlijn)

De late Stoa 4: Seneca – gehecht en onthecht

27 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

In veel culturen, en ook in onze moderne tijd, is zelfdoding taboe en hulp bij zelfdoding strafbaar.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags: ,