Kynoskefalai

De slag bij de Hondenkoppen (2)

4 juni 2021

[Tweede deel van een stuk over de Tweede Macedonische Oorlog, ofwel het conflict tussen het Romeinse legioen en de Macedonische falanx. Het eerste deel was hier.]

De afwijzing van de voorwaarden was voldoende om de Volksvergadering alsnog te laten instemmen met de oorlogsverklaring en eind 200 staken de legioenen de Adriatische Zee over. De eerste Romeinse generaal bracht Filippos voldoende kleine nederlagen toe om te bewerkstelligen dat de Aitolische steden in het westen, waarmee Rome na 215 al had samengewerkt, zich opnieuw aansloten bij Rome.

Deel:
Mogelijk Romeins kamp bij Kynoskefalai

De slag bij de Hondenkoppen (3)

4 juni 2021

[Derde deel van een stuk over de Tweede Macedonische Oorlog, ofwel het conflict tussen het Romeinse legioen en de Macedonische falanx. Het eerste deel was hier.]

Polybios zou meer over de slag hebben kunnen vertellen. Onvermeld blijft het ruitergevecht dat er moet zijn geweest en ook over de olifanten zegt hij weinig. Hij is dan ook vooral geïnteresseerd in de botsing van de Romeinse legioenen, die Afrika hadden veroverd, en de Macedonische falanx, waarmee ooit de Perzen waren verslagen. Wat volgt is een van de beroemdste militaire analyses uit de Griekse letteren: Polybios, Wereldgeschiedenis 18.25-32. De vertaling is van Wolter Kassies.

Deel:
“De melancholieke Romein”: vermoedelijk Flamininus. (Museum van Delfi)

De slag bij de Hondenkoppen (4)

4 juni 2021

[Vierde deel van een stuk over de Tweede Macedonische Oorlog, ofwel het conflict tussen het Romeinse legioen en de Macedonische falanx. Het eerste deel was hier.]

 Ook de andere staten trokken hun conclusies. Ruim een generatie na de slag bij Kynoskefalai, zo rond het jaar 160, hadden de meeste legers afstand genomen van de aloude falanxstrijdwijze en probeerden de generaals te vechten zoals de Romeinen. Het baatte weinig: na Macedonië zouden ook het Seleukidische Rijk en het Ptolemaïsche Egypte bezwijken.

Deel:
Een aarden wal bij Kanne-Caestert

Ambiorix

29 mei 2021

Cassius Dio was een voorname senator uit de vroege derde eeuw n.Chr., afkomstig uit een van de oostelijke provincies. Hij was geïnteresseerd in geschiedenis en schreef een overzicht van de groei en het (zijns inziens) verval van het Romeinse Rijk. Daarbij behandelde hij ook Julius Caesars verovering van de Lage Landen.

De legioenen hadden Gallië al onder de voet gelopen en waren al overgestoken naar Brittannië toen Caesar in de winter van 54/53 v.Chr. te maken kreeg met een inheemse opstand, aangevoerd door Ambiorix, de vorst van de Eburonen, een stam in de Maasvallei. Diens eerste aanvalsdoel was het pas geformeerde Veertiende Legioen. Het was gestationeerd in Atuatuca, de naam die later gegeven zou worden aan Tongeren. Daar zijn geen Romeinse resten uit die tijd; een alternatief is dat het legioen zich bevond bij Kanne-Caestert, op het Belgische gedeelte van de Sint-Pietersberg, maar dan is het weer wat vreemd hoe de naam zeventien kilometer (een dagreis) kan zijn verplaatst. Enfin, we bevinden ons ergens in de Haspengouw.

Deel:
Herodotos (Agora Museum, Athene)

Perzen, Grieken en pseudohistorici (1)

9 mei 2021

Het leuke van een eigen blog is dat je kunt doen wat je zelf wil. En hoewel ik het altijd leuk vind om op zondag iets over het Nieuwe Testament te schrijven en op maandag een methodisch probleem aan te pakken, voel ik me vrij om daar van af te wijken en iets heel anders te doen: een reeks over Xerxes’ expeditie naar Griekenland. Dat is niet omdat ik er onlangs een boek over heb gepubliceerd, al is dat wel waarom ik denk dat ik er iets van weet, maar omdat ik er zaterdag een digitale les over heb verzorgd en ik ineens weer zin had in de materie. Ik weet nu nog niet precies hoe dit zal gaan, behalve dan dat ik aanstaande woensdag de reeks onderbreek voor een aflevering in de reeks “Wat deed Julius Caesar vandaag 2069 jaar geleden?”

Ter zake.

Deel:
Categoriën: Bron, Griekenland
De “Jezusboot” in Ginosar

De roeping van de eerste leerlingen (1)

2 mei 2021

Kijk, het zit zo. Je wil je medemens in nood natuurlijk helpen, en dat geldt ook voor mensen in grote geestelijke nood, maar er zijn grenzen. Pelgrims die betalen om, net zoals de eerste leerlingen van Jezus van Nazaret, netten te mogen uitwerpen in het Meer van Galilea, hebben hun recht op humanitaire hulpverlening verspeeld. Vandaar dat je in Ginosar, het antieke Gennesaret, een scheepswrak kunt bekijken dat al sinds jaar en dag wordt gehypet als de boot van Jezus. Het is niet uit te sluiten dat Jezus het bootje heeft gezien, maar er is een koolstofdatering uit 40 v.Chr. ± 80, zodat er fors meer kans is dat het scheepje al is vergaan voordat Jezus zich vestigde in Kafarnaüm. Kortom: over de rug van mensen die ook echt niet beter verdienen maakt de archeologie, de scheepvaartarcheologie in dit geval, zichzelf weer eens ondergeschikt aan andere doeleinden dan het delen van inzicht.

Omdat dat niets nieuws is, gaan we snel naar het Bijbelverhaal in kwestie, dat gaat over de roeping van de eerste leerlingen. Middenin het origineel, links en rechts leest u hoe Matteüs en Lukas het hebben aangepast. De Nederlandse versie is de Nieuwe Bijbelvertaling.

Deel:
Categoriën: Bron, Christendom, Jodendom
Tacitus’ grafsteen (Thermenmuseum, Rome)

Wanneer is een historicus een historicus?

12 april 2021

Aanstaande woensdagavond is er een online-presentatie van Vincent Huninks nieuwe vertaling van de Annalen van de Romeinse auteur Tacitus. U kunt zich hier inschrijven. Het is een fascinerende tekst, dit overzicht van het Romeinse Rijk tussen de troonsbestijging van keizer Tiberius tot en met de beginnende desintegratie van het gezag van keizer Nero. Ik heb er geen cijfers over, maar vermoed dat de Annalen behoren tot de meest-gelezen teksten uit de oude wereld.

Thematiek

De auteur presenteert een reeks ontspoorde keizers en stelt in feite de vraag hoe een heer van stand zich moet gedragen in tijden van despotie. Je wil je verantwoordelijkheid nemen maar als je in ongenade valt, lopen ook de jouwen gevaar. Een aanklacht is zó verzonnen.

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Romeinse Keizerrijk
Transport van twee kruiken vol olijfolie (Louvre, Parijs)

Wat is nodig voor een goede boerderij?

17 maart 2021

Het oudste Latijn is gedocumenteerd in een handvol inscripties, gevolgd door de al wat omvangrijkere verzameling wetsbepalingen die over is uit de Wetten van de Twaalf Tafelen. De tekst die de Romeinse senator Cato de Oudere wijdde aan de landbouw, is de eerste literaire tekst van enige lengte die is overgeleverd. Hij biedt een hoop praktische adviezen, zoals de onbegrijpelijke raad in een boerderij drie servetten op voorraad te hebben.

De vertaling van de volgende inventarislijst, De Agricultura 12-13, is gemaakt door Vincent Hunink.

Deel:
Categoriën: Bron, Romeinse Republiek
Caesar (Altes Museum, Berlijn)

De moord op Caesar

15 maart 2021

Dat Caesar is vermoord, vandaag 2064 jaar geleden, is een van de beroemdste feiten uit de oude geschiedenis en het verslag van de auteur Suetonius – meer hier – is al even beroemd. Het leest als een ooggetuigenverslag. Anders dan men wel aanneemt, is er geen reden aan te nemen dat de laatste woorden van Caesar een verbijsterde vraag zijn. De Griekse woorden, kai su, zijn een in geschriften gebruikelijke formulering waarvan de strekking is weer te geven met “heden ik, morgen gij” (meer hier).

Deel:
Categoriën: Bron, Romeinse Republiek
Tags: ,
Die de roede spaart, haat zijn kind.

De jonge dief en zijn moeder

5 maart 2021

Vandaag wordt classicus Hein van Dolen tachtig jaar. Hij heeft in de loop der jaren tal van teksten uit de oude wereld vertaald, aanvankelijk klassiek Griekse, de laatste jaren vooral Byzantijnse. Op deze plaats is zijn vertaling van Aristainetos al eens aan de orde geweest, maar ook Sofokles, Herodotos, Aristofanes en Theofrastos zijn door Van Dolen omgezet in levendig Nederlands.

Vandaag een fragment uit zijn vertaling van de fabels die traditioneel worden toegeschreven aan de dichter Aisopos. Niet alle fabels zijn dierenverhalen, zult u merken. De vijftiende-eeuwse afbeelding van deze fabel hierboven komt uit een Byzantijns handschrift dat zich bevindt in Florence.

Deel:
Categoriën: Bron, Griekenland
Tags: