Grieken in het Verre Oosten

13 april 2021

Momenteel is de Week van de Klassieken, die is gewijd aan de Inclusieve Oudheid. Eén van de aspecten van dat thema is dat er (eindelijk) aandacht is voor regio’s die niet Griekenland en Italië heten. Vergeet niet op de website op de agenda-pagina rechtsboven te zoeken naar wat er de afgelopen dagen al was, want daar zaten interessante dingen bij, zoals lezingen van Miko Flohr en Marike van Aerde.

Ik wil het niet ongemerkt voorbij laten gaan en haak erop in met de keuze van het boek dat ik als eerste wil behandelen in een reeks filmpjes die ik al tijden in gedachten heb: “Zit een oudheidkundig met de rug naar een boekenkast”. Het boek dat ik als eerste uit die kast haal en aan u voorstel, is van Rachel Mairs; u bestelt het hier en ik schreef er daar al eens over.

Deel:
Tacitus’ grafsteen (Thermenmuseum, Rome)

Wanneer is een historicus een historicus?

12 april 2021

Aanstaande woensdagavond is er een online-presentatie van Vincent Huninks nieuwe vertaling van de Annalen van de Romeinse auteur Tacitus. U kunt zich hier inschrijven. Het is een fascinerende tekst, dit overzicht van het Romeinse Rijk tussen de troonsbestijging van keizer Tiberius tot en met de beginnende desintegratie van het gezag van keizer Nero. Ik heb er geen cijfers over, maar vermoed dat de Annalen behoren tot de meest-gelezen teksten uit de oude wereld.

Thematiek

De auteur presenteert een reeks ontspoorde keizers en stelt in feite de vraag hoe een heer van stand zich moet gedragen in tijden van despotie. Je wil je verantwoordelijkheid nemen maar als je in ongenade valt, lopen ook de jouwen gevaar. Een aanklacht is zó verzonnen.

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Romeinse Keizerrijk
Cicero (Capitolijnse Musea, Rome)

Catilina, toch geen monster?

31 maart 2021

Generaties leerlingen lazen op school in Vlaanderen en wellicht ook in Nederland de Eerste Catilinarische Redevoering van Cicero. Daarbij leerden ze de aanhef en dus ook de beroemde openingszin uit het hoofd. Quousque tandem, Catilina, abutere patientia nostra (Hoe lang nog, zal je ons geduld op de proef stellen?), maar ze beseften niet dat dit niet de gehele waarheid dekte…

Waarom schrijf ik dit nu? Het beeld dat veel mensen tegenwoordig hebben van Catilina, Cicero en overigens ook keizer Augustus, wordt nog altijd onrechtstreeks bepaald door de traditionele bronnen uit de Oudheid. Men leest Cicero niet meer, maar hoort Bart De Wever verklaren hoe hoogstaand Cicero en keizer Augustus wel waren. In het tijdschrift Knack en elders dweept men met de op zich knappe auteur Robert Harris en zijn Cicero-trilogie. In deze boeken volgt Harris, overigens een voor een romanschrijver verdedigbare keuze, slaafs de stellingen van Cicero.

Deel:
Categoriën: Boek, Romeinse Republiek

Boekenoverzicht april 2021

30 maart 2021

Eindelijk in vertaling verschenen is het in Spanje zo bejubelde boek Papyrus. Een Geschiedenis van de wereld in boeken door Irene Vallejo. Het boek gaat over de rol van boeken in de klassieke wereld, over hoe boeken zorgden voor overlevering van kennis en over hoe boeken zelf werden overgeleverd. Vallejo schreef een ‘ongelooflijke reis door de wereld van het boek’ aan de hand van de Griekse en Romeinse oudheid, en verbindt deze reis ook met het heden.

Archeoloog Tom Buijtendorp schreef een nieuw boek over de Romeinse provincie Germania Inferior in De gouden eeuw van de Romeinen in de Lage Landen. Deze gouden eeuw begint onder keizer Hadrianus in de tweede eeuw na Christus en wordt door Buijtendorp geïllustreerd aan de hand van vele voorbeelden en nieuwe ontdekkingen.

Deel:
Categoriën: Boek
Caligula (Cyprusmuseum, Nicosia)

De wreedheid van Caligula

25 februari 2021

Een beroemdste en meest-gelezen teksten uit de Oudheid is de collectie van twaalf keizerbiografieën van Suetonius. Ze zijn toegankelijk, gaan over fascinerende persoonlijkheden en beschrijven een boeiende periode uit de oude geschiedenis. Bovendien was Suetonius ooit verantwoordelijk voor een van Romes archieven, wat het idee heeft doet postvatten dat zijn informatie in hoge mate betrouwbaar is. Dat is overigens maar de vraag, want de kwaliteit van de Romeinse archieven liet wel te wensen over.

Wat Suetonius presenteert is ondertussen wel interessant. Wat doet het met iemand die enorme macht krijgt? Als je het leest, denk je dat de macht ze allemaal naar het hoofd is gestegen; eigenlijk komt alleen Vespasianus er redelijk vanaf. Zelfs de zeer positieve biografie van Titus krijgt de kwalificatie dat zijn vriendelijke gedrag alleen maar pose was. De keizer die er het slechtst van afkomt, is Caligula, die wreed, cynisch en wispelturig zou zijn geweest. Hier is een voorbeeld, in de nog altijd leverbare vertaling van Daan den Hengst (Caligula 30).

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Romeinse Keizerrijk
Tags:
Twee lamassu’s uit Nineveh

Geliefd boek: The ruins of Nineveh and Babylon

16 februari 2021

Austen Henry Layard vertrok in augustus 1849 vanuit (toen nog) Constantinopel om opnieuw opgravingen te doen in Nineveh en Nimrud. Zijn verslag van deze periode is vastgelegd in Discoveries among the ruins of Nineveh and Babylon (1853) en vormt een fascinerende aaneenschakeling van beschrijvingen van zijn ontdekkingen, waaronder de beroemde Assyrische reliëfs waarvan hij sommige zelfs nog in kleur heeft gezien en de lamassu’s (een woord wat door Layard overigens niet wordt gebruikt; hij spreekt over het algemeen van “winged bulls”) alsmede van zijn ontmoetingen met de lokale stammen. Ook verhaalt Layard uitgebreid en enthousiast over de inborst en gebruiken van de bedoeïenen.

Broederschap

Een opmerkelijk voorbeeld van wat Layard zoals vertelt, vormt het bestaan van een “rediff”, een persoon uit een, bij voorkeur, vijandige stam met wie een strijder een broederschap vormt. Deze broederschap over en weer vormt een bescherming als beide stammen in oorlog raken. De strijder wordt dan, ondanks de oorlog, beschermd door de familie van de rediff en andersom, familie en vrienden van de rediff zijn beschermd tegen geweld bij de familie van de krijger. Een hele praktische maatregel om eventuele onderhandelingen te vergemakkelijken en geweld te voorkomen. De krijger en zijn rediff zijn onafscheidelijk, en de plaats van de rediff tijdens het reizen is op de achterhand van de dromedaris waar hij zich met hoog opgetrokken benen vastklemt aan het zadel. Wellicht dankt de rediff zijn naam aan deze plek: het Arabische woord radif betekent onder meer “bil”.

Deel:
Categoriën: Assyrië, Babylonië, Boek

Interview met Marcel Hulspas

11 februari 2021

Een van de bekendste uitspraken over de profeet Mohammed is die van de Franse geleerde Ernest Renan (1823-1892), die zei dat het ontstaan van de islam niet had plaatsgevonden in het geheim, zoals bij zoveel religies het geval was geweest, maar in het volle licht van de geschiedenis. Voor iemand die geen hoge pet op had van de islam was dat een opmerkelijke uitspraak. Renan nam namelijk voetstoots aan dat de verhalen die moslims over hun profeet vertelden, bedoeld waren om letterlijk te worden genomen. Dat is maar de vraag. De verhaalcultuur was destijds een andere.

Maar er is meer aan de hand. Zo fantastisch goed is de vroege islam helemaal niet gedocumenteerd. De voornaamste bron is het Leven van de Profeet door Ibn Ishaq, geschreven ruim een eeuw na het overlijden van Mohammed. Het boek, in het Nederlands vertaald door Wim Raven, gaat terug op ouder materiaal dat lastig is te authenticeren. We zouden graag wat meer bronnen willen hebben die niet door gelovigen zijn geschreven.

Deel:

De gouden eeuw van de Romeinen

7 februari 2021

Ongeveer 92% van mijn blogjes, en mogelijk zelfs meer dan 92%, gaat over volstrekt niets. Dat geldt niet voor dit stukje, ook al is het nog zo kort. Tom Buijtendorp, die eerder boeken publiceerde over de Lage Landen in de tijd van Trajanus, over Caesar in de Lage Landen en over de Brittenburg, heeft onlangs een boek gepubliceerd over de Lage Landen in de tijd van Hadrianus. De presentatie van De gouden eeuw van de Romeinen in de Lage Landen was eerder deze week en moest, zoals het nu eenmaal gaat, in de vorm van een livestream die niet eens live kon zijn.

Desondanks: hier is het filmpje. De auteur pikt enkele krenten uit de pap. Leuk om even naar te luisteren.

Deel:

Tip voor Valentijnsdag!

6 februari 2021

Ik maak even gebruik van mijn blog om reclame te maken. Als u geen zin hebt in reclame, zapt u gewoon weg en leest u bijvoorbeeld daar verder, even goede vrienden.

Ter zake. Als er iemand is voor wie ik graag reclame maak, is het de classicus Hein van Dolen, van wie ik buitengewoon veel heb geleerd. De reguliere lezers van deze blog zullen hem al wel kennen; in dit filmpje legt hij de Lachmannmethode uit. Hij is ook de auteur van dit leuke kinderboek en van een boek met Byzantijnse keizerinnenbiografieën. Maar bovenal is Van Dolen vertaler en hij hoopt vooral dat de in Nederland en Vlaanderen volstrekt vergeten Byzantijnse literatuur wat bekender wordt.

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Byzantijnse Rijk
Een re-enactor in de rol van een Romeinse slavin.

Een nieuw boek over Romeinse kleding

4 februari 2021

Even een kort stukje. Ik heb het weleens uitgezocht aan de hand van de vragen die ik zoal krijg: van alle mensen die de Oudheid uitleggen, gelden musea en re-enactors als het betrouwbaarst. Dat is ook logisch. Musea zijn nu eenmaal in voorlichting gespecialiseerd en hebben educatieve medewerkers; ze weten wat ze doen. Re-enactors doen hun werk uit liefde voor de Oudheid en hebben geen secundaire belangen. Dat maakt ze op voorhand geloofwaardiger.

Een re-enactor wil dat zijn of haar kit in orde is. Niet alleen omdat zo iemand niet voor schut wil staan, maar het dient ook een educatief doel, zoals die mevrouw die al jaren bezig is om de kleren van de Dame van Simpelveld zo perfect mogelijk na te maken. Ik weet dat haar gouden sieraden nogal ingewikkeld zijn, maar stel je eens voor hoe het is om zo iemand in een museum uitleg te horen geven!

Deel:
Categoriën: Algemeen, Boek