Caesar dictator

Marcus Lepidus (British Museum, Londen)
8 september 2021

Als ik u zeg dat het ergens in oktober was, als ik toevoeg dat het was in het jaar waarin Marcellus en Lentulus consuls van Rome waren, en als ik dat omreken naar september 49 v.Chr. op onze kalender, dan weet u dat u bent beland in een nieuwe aflevering van de reeks “Wat deed Julius Caesar vandaag 2069 jaar geleden?”

In zijn Commentaren op de Burgeroorlog vertelt hij het zelf. Hij was vertrokken vanuit Tarraco , waar hij een landdag had voorgezeten, en op weg gegaan richting Marseille. Zijn kolonels Decimus Brutus en Gaius Trebonius waren nog steeds bezig met het beleg van de havenstad. Eenmaal aangekomen

vernam Caesar dat [in Rome] een wetsvoorstel was ingediend om een dictator te benoemen, en dat praetor Marcus Lepidus hem als dictator had aangewezen.

Dictator

De benoeming tot dictator, d.w.z. een buitengewoon magistraat met absolute bevoegdheden, is een van de beslissende momenten in Caesars loopbaan. Zoals we al eerder constateerden was zijn commando over een groeiend aantal legioenen gebaseerd op zijn gouverneurschap over de Povlakte en de door hem veroverde gebieden van Gallië. Dat hij met een leger actief was geweest in Italië, de Provence en de twee Spaanse provincies was ronduit onrechtmatig. Caesar kon tegenwerpen dat het ook onrechtmatig was geweest dat de Senaat hem niet op de gebruikelijke wijze had laten meedingen naar het consulaat, maar met een jijbak rechtvaardigde hij zichzelf natuurlijk niet voldoende. (Overigens heet een jijbak ook weleens tu quoque. Het zijn de woorden die Caesar stervend zou hebben gesproken, alsof het mogelijk zou zijn te spreken met drieëntwintig dolken in je bast.)

De benoeming tot dictator bood een vorm die in elk geval voor het moment constitutioneel oogde. Maar was de benoeming zélf wel legaal? De magistratuur was eigenlijk wat uit de tijd. In de vijfde, vierde en derde eeuw was het niet ongebruikelijk geweest zulke crisisbestuurders aan te stellen; later had de Senaat bedacht dat je ook de consuls wat extra bevoegdheden kon geven.  Dat was het zogeheten “uiterste Senaatsbesluit”. Sulla had de oude magistratuur afgestoft om de staatsinstellingen te herzien. Zoiets wilde ook Caesar doen. De Grieks-Romeinse auteur Ploutarchos vermeldt na de benoeming in een adem door enkele hervormingen. Het precedent was er.

De eeuwige dictatuur

Maar dat zegt niet alles. In de ideale situatie wees een van de consuls, al dan niet op verzoek van de Senaat, de dictator aan. De consuls en een deel van de Senaat waren in de zomer van 49 v.Chr. echter op de Balkan, bezig om met Pompeius een leger op te bouwen voor de strijd tegen Caesar. Omdat degenen die het eigenlijk hadden behoren te doen, er niet waren, wees een praetor Caesar aan als dictator. Een noodsituatie vroeg om een noodsprong, zal men hebben gezegd, gemakshalve vergetend dat Caesar die noodsituatie had helpen veroorzaken.

De nieuwe dictator had geen alternatief dan de dictatuur. Weliswaar zou hij zich nog eens de koningskroon laten aanbieden, maar het koningschap bleek onaanvaardbaar. Dat hij geen vorm vond om zijn alleenheerschappij echt goed vorm te geven, zou hem uiteindelijk het leven kosten.

Deel dit blog:
Caesar verovert Marseille

Als ik u zeg dat het op de Romeinse kalender eind oktober was in het jaar waarin Marcellus en Lentulus consuls Read more

Caesar in Tarragona

Als ik u zeg dat het van 25 september tot en met 1 oktober was, als ik toevoeg dat het Read more

Caesar en Varro (2)

Varro probeerde, zoals we in het vorige stukje zagen, Hispania Ulterior vanuit Cádiz te verdedigen tegen de naderende legers van Read more

Caesar en Varro (1)

Als ik u zeg dat het 17 september was, als ik toevoeg dat het was in het jaar waarin Marcellus Read more


Categoriën: Romeinse Republiek