Boeddhisme 3: de leer van Boeddha

Boedhaportret uit Fayaz Tepe (Nationaal Museum van Oezbekistan, Tasjkent)
11 mei 2021

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken in het huidige Afghanistan, Pakistan, Nepal en India. Daarna werd het verdrongen en overvleugeld door de oplevende hindoeïstische religies in hun moderne vormen en de islam. Het boeddhisme kon zich echter handhaven via China en werd een filosofie van het verre oosten. Maar daarvoor had het ook zijn invloed op de westerse wereld van de oudheid. In de filosofie beïnvloedde het boeddhisme denkers als Hegesias en Pyrrho wellicht zelfs rechtstreeks, en het opkomende christendom en andere religies en filosofieën waarschijnlijk indirect. Ook zijn er Hellenistisch-Boeddhistische rijken geweest. Alle reden om in deze serie de filosofie van het boeddhisme te bekijken. Het eerste deel is hier. (NB: de (meta)fysica van Boeddha is al eerder hier behandeld en blijft in deze serie daarom minder belicht.)

De boeddhistische leer is een uitgebreide leer die is vastgelegd in leerstellingen met commentaren. Om de leer gemakkelijk te onthouden is zij samengevat in termen als ‘de vier nobele waarheden’, ‘het achtvoudige pad’, en ‘de drie juwelen’.

De drie juwelen zijn de zaken waartoe de boeddhist zich kan wenden om meer van de leer van Boeddha te weten te komen, en deze te ervaren en te praktiseren.

Het betreft ten eerste de persoon van Boeddha, als lichtend voorbeeld van hoe te leven, ten tweede de boeddhistische leer, en ten derde de boeddhistische gemeenschap. Van deze drie juwelen leert de boeddhist over de vier nobele waarheden:

  • Het leven bestaat uit lijden.
  • Dit lijden wordt veroorzaakt door verlangen.
  • Er is een weg uit dit lijden door het verlangen te neutraliseren.
  • Dit is te bereiken door het achtvoudige pad van het boeddhisme te bewandelen.

Het achtvoudige pad ten slotte is de kapstok van leefregels die het boeddhisme beschrijft. Wie ze bestudeert, merkt al snel hoe bijzonder uitgebreid en moeilijk deze regels zijn vergeleken met die van andere religies, maar ook hoe ongedwongen de boeddhist ermee om kan gaan: elk van de regels geldt alleen als de beoefenaar van het boeddhisme er zelf aan toe is. Het doel van dit achtvoudige pad is te leven in harmonie met het bestaan, en het opgaan in nirwana.

Opgaan in nirwana is geen onbewuste toestand, integendeel. Bijna alle mensen doen veel dingen in hun leven op de automatische piloot, met hun gedachten bij het verleden of de toekomst. De boeddhist echter doet alles wat hij doet, zelfs zitten en lopen, met zijn volle aandacht. En die aandacht heeft hij niet alleen voor het moment zelf, maar ook voor alles wat dit moment mogelijk heeft gemaakt. Door zijn aandacht voor het moment ervaart de boeddhist zodoende als het ware het hele universum.

Deze aandacht voor alles leidt tot inzicht in alles, en dit alles omvattende inzicht leidt uiteindelijk tot liefde voor alles en tot vrede met het bestaan: de toegang tot het nirwana.

Het achtvoudige pad van het boeddhisme moet niet chronologisch bewandeld worden: men moet alle paden tegelijk bewandelen. Het achtvoudige pad wordt traditioneel afgebeeld als een wiel met acht spaken: het symbool van het boeddhisme. We gaan dit wiel nu spaak voor spaak kort behandelen.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Boeddhisme 6: een oosterse filosofie

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more

Boeddhisme 5: een religie zonder God

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more

Boeddhisme 4: het achtvoudige pad

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more

Boeddhisme 2: Boeddha en de Indiase filosofie

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more


Categoriën: Indus-beschaving