Boeddhisme 1: Het leven van Boeddha

Boeddha (Nationaal Museum in Tokyo)
9 mei 2021

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken in het huidige Afghanistan, Pakistan, Nepal en India. Daarna werd het verdrongen en overvleugeld door de oplevende hindoeïstische religies in hun moderne vormen en de islam. Het boeddhisme kon zich echter handhaven via China en werd een filosofie van het verre oosten. Maar daarvoor had het ook zijn invloed op de westerse wereld van de oudheid. In de filosofie beïnvloedde het boeddhisme denkers als Hegesias en Pyrrho wellicht zelfs rechtstreeks, en het opkomende christendom en andere religies en filosofieën waarschijnlijk indirect. Ook zijn er Hellenistisch-Boeddhistische rijken geweest. Alle reden om in deze serie de filosofie van het boeddhisme te bekijken. Het eerste deel is hier. (NB: de (meta)fysica van Boeddha is al eerder hier behandeld en blijft in deze serie daarom minder belicht.)

Volgens de overlevering werd Gautama Boeddha geboren als Siddhartha Gautama, een koningszoon. Boeddha betekent ‘de verlichte, de ontwaakte’. Zijn levensverhaal wordt verteld als een mythe, die geschiedkundig niet al te letterlijk genomen moet worden, maar wel erg mooi en ontroerend is.

Siddhartha’s moeder stierf zeven dagen na zijn geboorte. Bij die geboorte werd door verschillende waarzeggers verteld dat hij zou uitgroeien tot een groot wereldlijk heerser, of tot een persoon die de verlichting zou bereiken.

Siddhartha’s vader, de koning, zag dat eerste wel zitten, en daarom groeide de kleine Siddhartha op in een paleis met alles wat zijn jonge hartje begeerde, zonder ooit met ellende te worden geconfronteerd.

Dat ging een tijd goed. De jonge Siddhartha trouwde, kreeg nog een kind ook, maar op zijn negenentwintigste werd hij toch wel verdomd nieuwsgierig naar wat zich buiten de muren van het paleis bevond en hij besloot – stiekem – op onderzoek uit te gaan.

Tijdens deze ‘clandestiene’ excursies werd Siddhartha geconfronteerd met het echte leven. Hij ontmoette eerst een oude man, vervolgens een zieke man, en tot slot werd hij geconfronteerd met een dode man.

Omdat hij daarvoor niet wist dat ellende bestond, bracht het besef dat iedereen veroudert, ziek wordt en doodgaat, de jonge Siddhartha zo van zijn stuk dat hij zijn oude leventje vaarwel zei. Hij werd monnik, naar het voorbeeld van de man die hij tegenkwam op zijn vierde en laatste verkenningstocht.

Siddhartha bestudeerde vervolgens meer dan vijf jaar lang de leren van alle wijzen die toen rondliepen in India. Maar hij vond bij geen van hen de gezochte antwoorden op zijn vragen over het leven. Vervolgens onderwierp hij zichzelf zes maanden lang aan extreme ascese en zelfkastijding. Zoals gezegd een praktijk die veel monniken in India beoefenden om hun basale en ‘lage’ behoeftes en emoties te overwinnen.

Maar Siddhartha besefte na zes maanden dat hij door zijn lichaam te mishandelen ook zijn geest mishandelde. Hij gaf het op, ging onder een boom zitten en besloot te gaan mediteren tot hij verlichting had gevonden, of anders te sterven.

Het valt natuurlijk niet te zeggen hoeveel Indiërs als gevolg van een dergelijk voornemen zijn gestorven onder een boom, maar Siddhartha had mazzel: hij bereikte de verlichting. Negenenveertig dagen later vond hij door meditatie en reflectie ‘de weg’, de boeddhistische leer.

Vanaf toen was Siddhartha de Boeddha, de verlichte. Hij was toen vijfendertig. De rest van zijn leven sleet hij als goeroe. Hij zou tachtig jaar zijn geworden.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Boeddhisme 6: een oosterse filosofie

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more

Boeddhisme 5: een religie zonder God

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more

Boeddhisme 4: het achtvoudige pad

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more

Boeddhisme 3: de leer van Boeddha

Het Boeddhisme was vanaf ongeveer 400 BCE tot circa 700 CE de leidende godsdienst en filosofie van de toenmalige rijken Read more


Categoriën: Indus-beschaving