Barbaren op Netflix

©Netflix
25 november 2020

Sinds de HBO tv-serie Rome (2005-2007) is er eigenlijk geen noemenswaardige serie meer gemaakt over de Romeinen. Tot 23 oktober. Toen verscheen namelijk de nieuwe Duitse Netflix-serie Barbaren, over Arminius en de fameuze Romeinse nederlaag in het Teutoburgerwoud in het jaar 9 n.Chr. Voor geschiedenisliefhebbers blijft het spannend: doet de serie de werkelijkheid eer aan, of is het toch meer Hollywood-fictie?

Oog voor detail

Ten eerste moet gezegd worden dat de makers van Barbaren veel oog voor detail hebben, en in ieder geval hebben geprobeerd om de serie zo realistisch mogelijk te maken. Dit is bijvoorbeeld te zien aan voornamelijk de Romeinse kostuums, die erg dicht in de buurt komen van wat wij archeologen nu weten van hoe die eruit zagen.

Minpunten zijn er natuurlijk ook. Omdat de serie – of althans dit eerste seizoen, wie weet volgen er meer – slechts zes afleveringen telt, kan er natuurlijk niet te veel over details worden uitgeweid. Zo beslaat de serie slechts enkele weken, waarin Arminius van de slechterik verandert in de aanvoerder van de Barbaren en hen dan ook meteen weet te overtuigen het op te nemen tegen de veel machtigere Romeinen. Hierbij mis je natuurlijk wel wat context over de voorgeschiedenis. Als je hier meer over zou willen weten, kun je mijn boek Wee de overwonnenen lezen. Hierin wordt exact hetzelfde verhaal verteld, maar dan inclusief de aanloop en achtergrond van de karakters en gebeurtenissen uit de serie.

Toch is er ook een hoop te prijzen aan de serie en dat zit hem vooral in de kleine details. Zoals wanneer Thusnelda, één van de hoofdkarakters, een heilig moeras bezoekt. Hierbij kom je als kijker oog in oog te staan met abstracte houten (voorouder/goden) beelden die veel gelijkenissen vertonen met het Deense Broddenbjerg idool (zesde eeuw v.Chr.) uit het Nationaalmuseet van Kopenhagen en andere vergelijkbare beelden uit eerdere en latere periodes. Ook dragen vele Germaanse mannen de Suebische knoop als kapsel. Een haardracht die bij archeologen en historici vooral bekend is via het werk van Tacitus, het hoofd van Osterby en Romeinse reproducties zoals sicamberkopjes, beelden, reliëfs, maskers, enzovoorts. Dit zijn slechts enkele voorbeelden, maar waar de filmmakers recht konden doen aan het verleden, hebben ze hun huiswerk netjes op orde.

De makers hadden duidelijk oog voor detail, met name met Romeinse kledij en bewapening (©Netflix)

Tussen feit en fictie

Het verhaal van Arminius en de slag bij het Teutoburgerwoud is ons vooral overgeleverd via de werken van Tacitus (56-117 n.Chr.), die in zijn Germania uitgebreid uitweidt over de stammen van de Germanen en hun gebruiken. In zijn Historiae doet hij vanuit de tweede hand uitgebreid verslag over de gebeurtenissen in het jaar 9 n.Chr. In tegenstelling tot de historische werken wordt het verhaal van de serie voortgedreven door een drietal karakters, namelijk Arminius, Thusnelda en Folkwin Wolfspeer, waarvan het laatste karakter voor de serie er geheel bij is verzonnen.

Een ander opvallend feit is dat de hoofdpersonen in de serie hun dagen grotendeels bij allerhande kampvuren doorbrengen. Dit geeft nogal een eenzijdig beeld van de wereld van toen. Ditzelfde komt ook tot uiting bij verscheidene rituelen, zoals feesten, bruiloften en begrafenissen, waarbij de filmmakers weinig ideeën hadden hoe deze eruit rituelen eruitzagen en zelf hier dan maar een creatieve invulling aan hebben gegeven. Aan de andere kant is dat ook wel weer logisch, want dat weten archeologen en historici ook niet helemaal. Uiteraard is het doel van de filmindustrie niet het maken van documentaires, maar entertainment. Zodoende duurt de fameuze Slag bij Teutoburgerwoud maar één dag, in tegenstelling tot de werkelijkheid, waarin deze veldslag dagen heeft geduurd.

De Romeinen keren terug naar de winterkwartieren (©Netflix)

Barbaren versus Romeinen

Tot slot heeft de serie de verschillen tussen de Romeinen en de Barbaren erg uitvergroot. Barbaarse dorpjes zijn in de serie een verzameling van maximaal drie tot zes boerderijen, terwijl we weten dat de stammen in veel grotere groepen in een regio samenleefden, ondanks het feit dat ze niet in steden woonden. Daarnaast wordt er geen enkele aanzet gedaan om de verschillen tussen de Germaanse stammen verder te visualiseren of uit te wijden, behalve het feit dat de Romeinen hen toch allemaal als barbaren en Germanen beschouwden. Ook verkeren de Germanen in een constante staat van ruzie en onenigheid, waarbij elk excuus voor geweld en sensatie wordt aangegrepen.

In werkelijkheid waren de Romeinen al enkele decennia bezig met de annexatie van Germanië binnen het grotere geheel van het Romeinse Rijk. Langs de Rijn waren al enkele steden gebouwd, zoals Oppidum Ubiorum (hedendaags Keulen), waar de lokale bevolking al kennis kon maken met de Romeinse cultuur. Ook in het binnenland van Germanië hadden de Romeinen al diverse forten en wegen gebouwd om het Romeinse beschavingsoffensief te bespoedigen. Hiervan is weinig terug te zien in de serie.

De show is vooral gericht op contrasten en er is weinig ruimte voor de grijze gebieden tussen de Germaanse wereld en het Romeinse Rijk. In werkelijkheid vonden die Romeinen iedereen buiten klassieke beschaving barbaars, met name de volkeren die niet over dezelfde normen en waarden beschikten. De Germanen waren hier zeker niet uniek in. Door de hen als barbaars te visualiseren en verwoorden, zoals in de serie gebeurt, wordt vooral een Romeins propagandaperspectief weergegeven. Dit betekent niet dat dit onwaar is, maar het laat vooral een eenzijdig beeld zien.

De slag bij Teutoburgerwoud (©Netflix)

Conclusie

Toch, alles samengenomen, is het beeld dat bij mij als archeoloog blijft hangen van de serie positief, maar blijft er ruimte voor verbetering. Sowieso is Barbaren een stap in de goede richting. Uiteraard valt er nog genoeg te zeggen over nieuwe Netflix-serie, maar het is vooral goed dat een breder publiek kennis maakt met dit verhaal. Dat is voor archeologie en de oudheidkunde pure winst. En moet je Barbaren gaan kijken? Zeker weten!

Heb je de serie inmiddels al afgekeken en ben je benieuwd naar het vervolg, of wil je meer weten over de voorgeschiedenis? In mijn recent verschenen boek Wee de overwonnenen lees je het complete verhaal over Arminius en de slag bij het Teutoburgerwoud in het jaar 9. Zullen de Romeinen terugslaan? Er is maar één manier om daar achter te komen…

Deel dit blog:
Factcheck: Het Afghanistan van Louise Fresco

Het is ogenschijnlijk triviaal, maar toch: de column van Louise Fresco in het Handelsblad van gisteren, daarover heb ik wat Read more

Persbericht: Ancient History Magazine

[Ik ben even niet bereikbaar. Maar ik heb voor vandaag wel een leuk berichtje.]Ancient History Magazine bij de AKO Boekhandel Read more

De Oudheid in het nieuws

Straks begint Oog op de Oudheid, het evenement waartoe Timo Epping van het Rijksmuseum van Oudheden en ik, destijds namens Read more

Grieken in het Verre Oosten

Momenteel is de Week van de Klassieken, die is gewijd aan de Inclusieve Oudheid. Eén van de aspecten van dat Read more