Gladiatoren (reliëf uit Kibyra, nu in het Archeologisch Museum van Burdur)

Dikke gladiatoren? Besluit

10 juni 2021

Kortom: de voorbarige aanname van de onderzoekers van de gladiatorenbotten uit Efese belandde in een tentoonstellingscatalogus, die werd gepubliceerd in een vroeg stadium van het onderzoek, en haalde vervolgens een archeologisch tijdschrift. Daarvandaan verspreidde idee dat gladiatoren dik waren zich naar een algemeen publiek. Het verdere debat en de recentere onderzoeksresultaten, die niet langer suggereren dat gladiatoren dik waren, kwamen niet verder dan geleerde kringen.

Sommige blogartikelen, die niet waren gericht op het grote publiek maar op gespecialiseerde belangengroepen, verwijzen naar het laatste onderzoek, maar richten zich nog steeds op de theorie van dikke gladiatoren, en weerleggen de ideeën over de mollige strijders. Helaas hebben Kanz en Grossschmidt nooit expliciet vermeld dat de gladiatoren geen strikt vegetarisch of veganistisch dieet hadden, waardoor een moderne misvatting over gladiatoren ruim baan kreeg.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Een murmillo (Efese)

Dikke gladiatoren?: Kritiek

9 juni 2021

Op Ben Millers blog over alles wat te maken heeft met schermen, “Out of this Century”, analyseerde gastauteur David Black Mastro in 2010 de dikke-gladiator-theorie. Hij verwerpt de aanname dat onderhuids vet een bescherming zou zijn tegen snijwonden, omdat dit “de verwoestende aard van antieke scherpe wapens negeert”.

In plaats van te kijken naar gladiatorenwapens, kijkt hij naar de militaire zwaard, de gladius hispaniensis. Wie echter kijkt naar afbeeldingen van gladiatoren, vooral degenen die een gladius gebruiken zoals de murmillo en de provocator, ziet echter dat hun zwaard korter is dan welk type militair zwaard dan ook. Michael Carter merkte op dat, vooral in het oostelijke deel van het Romeinse Rijk, er twee verschillende soorten gladiatorenwedstrijden waren. Een met dichtgeknoopte zwaardpunten, de andere met scherpe zwaardpunten. Romeinen achtten steken hoger dan snijden. De dodelijkheid van een stekend wapen zoals de gladius werd natuurlijk weggenomen met een dichtgeknoopte punt. Dit kan ook een reden zijn geweest, waarom geen gladiator van de school in Pergamon stierf toen Galenus daar als arts werkzaam was.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Gladiatorreliëf van de Villa van Dar Buc Ammera

Dikke gladiatoren? De eerste conclusies

8 juni 2021

Wanneer kwam dit idee van de dikke gladiatoren voor het eerst naar voren? De eerste keer dat dit wordt geopperd, is in de tentoonstellingscatalogus Tod am Nachmittag – Gladiatoren in Ephesos (2002) op pagina 64 in het hoofdstuk “Leben, Leid und Tod der Gladiatoren. Texte und Bilder der Ausstellung|  door Karl Grossschmidt en Fabian Kanz. In het latere rapport “Stand der Anthopologischen Forschungen zum Gladiatorenfriedhof in Ephesos” uit 2005 reppen ze echter met geen woord van dikke gladiatoren. Wel vergelijken ze gladiatoren met moderne vecht- en krachtsporters. Gladiatoren met een leeftijd tussen 19 en 25 jaar en een gemiddeld gewicht van 70 kg hadden een energiebehoefte van 4800 kcal bestaande uit 19% eiwitten, 30% vetten en 51% koolhydraten, wat neerkomt op een dagelijks rantsoen van 450g witte bonen, 280g gerst en 290g olijfolie. Om in de calciumbehoefte te voorzien, dronken ze de asdrank.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Twee gladiatoren in actie (Römisch-Germanisches Landesmuseum, Mainz)

Dikke gladiatoren: het onderzoek

7 juni 2021

In 2008 interviewde Andrew Curry voor Archaeology Magazine de Oostenrijkse paleopatholoog Karl Grossschmidt over diens onderzoek van de botten van gladiatoren van de begraafplaats in Efese. Grossschmidt vertelde: “Gladiatoren hadden onderhuids vet nodig”, want “zo’n vetkussen beschermt je tegen snijwonden en schermt zenuwen en bloedvaten af in een gevecht”. Hij baseerde dit op het voornamelijk vegetarisch dieet van de antieke vechters, dat bestond uit gerst en bonen. Al snel deed het idee de ronde dat gladiatoren dik waren. Hoe zit dit?

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Twee gladiatoren in actie (Römisch-Germanisches Landesmuseum, Mainz)

Gladiatrices en dwergen

23 maart 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

Gladiatrices en dwergen

Het staat vast dat er vrouwelijke gladiatoren zijn geweest, want we hebben daarvoor genoeg literair en archeologisch bewijs. Een punt van discussie is echter of zij met blote borsten vochten om het mannelijke publiek te prikkelen, zoals de geleerde Kathleen Coleman oppert, of dat zij vochten met een strophium (borstband), vergelijkbaar met die van de zogenaamde “bikinimeisjes” op het beroemde mozaïek uit Piazza Armerina.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags:
Jean-Léon Gérôme, "Pollice verso" (1872)

Duimen op en neer

16 maart 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

Duimen op en neer

Het beroemde schilderij van Jean-Léon Gérôme, waarop een zegevierende gladiator naast zijn verslagen tegenstander staat, heet Pollice Verso, “gedraaide duim”. De uitdrukking pollice (con)verso komt in de Romeinse literatuur twee keer voor, maar het is onduidelijk in welke richting de duim is gedraaid. Gérôme toont op zijn schilderij de Vestaalse Maagden, gezeten op de eerste rij met hun duimen naar beneden. Hollywood nam deze interpretatie van het schilderij over: een neerwaartse duim zou betekenen dat de dood van de verslagen gladiator gewenst was. De opgeheven duim was dan een positief teken, net als in onze huidige wereld.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags:
Een gewonde retiarius (Villa Dar Buc Ammera, Zliten; nu in het Nationaal Museum in Tripoli)

Strijd tot de dood

9 maart 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

Strijd tot de dood

Hollywoodfilms wekken de indruk dat de verslagen gladiator bijna altijd stierf. Dat was in het oude Rome echter niet het geval. Daar was een gladiator veel te kostbaar voor. De huisvesting, training, voeding en medische verzorging waren kostbaar. Voor elke strijder die tijdens de spelen gedood werd of zwaar gewond raakte, bracht de lanista, die zijn gladiatoren verhuurde aan de munerarius (organisator van de spelen), de aankoopprijs in rekening. Het was de compensatie voor zijn investering.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags:
Naumachie op een fresco uit Pompeii

Morituri te salutant

2 maart 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

“Morituri te Salutant”

In de Asterix-boeken en in films, maar ook in documentaires, zie je vaak de gladiatoren in een optocht de arena binnengaan en voor de keizer (of de organisator) halt houden om hem te begroeten met de beroemde woorden morituri te salutant (“zij die gaan sterven groeten u”). Deze begroeting wordt vermeld door twee antieke auteurs: Suetonius (Claudius 21.6) en Cassius Dio (61[60].33.3), die allebei verwijzen naar dezelfde gebeurtenis: een door keizer Claudius in het Fuciniusmeer georganiseerde naumachia (zeeslag).

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Het gladiatorenmozaïek van de villa bij Dar Buc Ammera

De aanpassing van de munus

27 februari 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

De aanpassing van de munus

Keizer Augustus hervormde de munus legitimum met venationes (“jachtpartijen”) in de ochtend, executies van noxii in de middag, en, als hoogtepunt, de gladiatorengevechten in de late middag. In Hollywoodfilms worden deze elementen met elkaar vermengd. Zo is in de kaskraker Gladiator uit 2000 een gladiatorengevecht te zien tussen de hoofdpersoon Maximus en zijn tegenstander Tigris, waarbij ook tijgers in de arena worden losgelaten.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags:
Gevechtsscène uit Paestum

De oorsprong van de gladiatorengevechten

25 februari 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

Oorsprong van de gladiatorengevechten

De Romeinen zelf dachten dat de gladiatorenspelen afkomstig waren uit Etrurië. De vierde-eeuwse schrijver Athenaios, die in zijn Deipnosophistai (“geleerde mensen aan tafel”) allerlei fragmenten van eerdere auteurs citeert, haalt Nikolaas van Damascus aan, die in de eerste eeuw v. Chr. had geschreven dat de Romeinen hun traditie van gladiatorengevechten van de Etrusken hadden overgenomen. Inderdaad is het  woord lanista voor de manager van een gladiatorenschool ontleend aan de Etruskische taal. Het betekent beul. Ook de figuur van Charon, die de dode noxii (“veroordeelden”) wegsleept uit de arena, is van Etruskische oorsprong.

Deel: