Romeinse weg bij Tongobriga

Van Bracara Augusta naar Augusta Emerita: Freixo/Tongobriga

7 oktober 2021

Wie rustig de tijd neemt om de archeologische site van Tongobriga in het pittoreske Portugese gehucht Santa Maria do Freixo van de gemeente Marco de Canaveses te verkennen, zal een schitterende archeologische site ontdekken die een oppervlakte van circa 50 hectare beslaat. Tongobriga lag boven op een heuvel van waarop je vaak een prachtig uitzicht over het omringende landschap hebt. De Griekse geograaf Ptolemaios  (87-168) noemt in zijn Geographia (II, VI, 38) een stad Tuntobriga die gesitueerd was op het grondgebied van de Callaeci Bracari, het moderne Braga, tussen de Douro en de Minho. Tongobriga past bij die beschrijving. Aanvankelijk was het een versterkte Keltische nederzetting uit de ijzertijd. De archeologische vindplaats werd voor het eerst ontdekt in 1986 en is nu geclassificeerd als nationaal monument.

Op het einde van de 1ste eeuw n.C., ontwikkelde Tongobriga zich tot een centrum dat niet alleen een residentiële functie had, maar ook politiek en economisch een belangrijke rol speelde ten opzichte van de omliggende regio. De omwalde nederzetting van liefst 13 hectaren beslaat het volledige dorp Freixo. Binnen de wallen liggen de woningen die van de 1ste tot de 5de  eeuw n. Chr. dateren. Aan de zuidzijde tegen de heuvelhelling lag den uitgebreid grafveld. Het forum van Tongobriga wordt gekarakteriseerd door zijn omvang met commerciële en religieuze ruimtes. Het werd gebouwd in het begin van de 2de eeuw n.C.. Dat forum en de Romeinse thermen ernaast situeren zich buiten de stadsmuren, aan de voet van de heuvel waarop Freixo ligt. Freixo zelf is een aangenaam historisch dorpje. De parochiekerk Santa Maria is gebouwd op Romeinse huizen met mozaïekvloeren net als talrijke woningen ervan.

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren
Tags:
De Via Appia

Louis Couperus over de Via Appia

12 augustus 2021

Gisteren ochtend wandelde ik in Rome over de Via Appia. De ochtendlijke zon was nog aangenaam, de hitte van de dag nog ver weg. De Via Appia zelf, met haar schaduwende bomen en vervallen grafmonumenten, straalde een grote rust uit. Was dit wat Louis Couperus die dag in januari 1894 zag?

Vanaf september 1893 reisde Louis Couperus (1863-1923) met zijn echtgenote Elisabeth Couperus-Baud door het zuiden van Europa. Het paar bezocht Italië en Griekenland en Louis Couperus beschreef zijn indrukken in een aantal Reis-impressies die tussen februari en mei 1894 als brieven verschenen in De Gids. Deze reis betekende ook de eerste kennismaking met Rome, de stad die hij een grote indruk op hem maakte en die hij lief zou krijgen. Hij keerde er verscheidene malen terug. In december 1893 stelde Louis Couperus aan zijn uitgever L.J. Veen voor zijn reisimpressies te bundelen. Die bundel werd in 1894 gepubliceerd. In de zesde brief schreef Louis Couperus over de ‘Via Appia’, vervuld met melancholie door de eenzaamheid van het landschap met antieke ruïnes, een herder, boerinnen en soldaten.

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren
Tags:

Naar de opera in het Colosseum

17 januari 2021

Het Colosseum te Rome is altijd één van mijn favoriete monumenten geweest. Telkens als ik er kom, loop ik er eens binnen, de geschiedenis opsnuiven. Vanop één van de bovenverdiepingen heb je een schitterend zicht op de triomfboog van Constantijn en de tempel van Venus en Roma waarlangs de Romeinen eertijds over de Via Sacra richting de boog van Titus en het Forum Romanum wandelden. Tegenwoordig is de publieke ruimte rond het reusachtige amfitheater iedere mooie zondag een favoriete verzamelplaats voor talrijke Romeinen en Romeinsen die er zelf graag een gezellige namiddag doorbrengen. Het is er steeds een grote drukte. Het Ministeri per i beni e le attività culturali et per il turismo laat nu weten dat minister Dario Franceschini de arena grondig wil aanpakken om zo het Colosseum nog aantrekkelijker te maken voor bezoekers en cultuurevenementen (Lees hier).

Ondertussen krijgt de Ludus Magnus, de gladiatorenkazerne die in de schaduw van het Colosseum ligt, echter nauwelijks aandacht. De restanten, die gedeeltelijk werden opgegraven maar toch de structuur duidelijk weergeven, liggen er wat desolaat bij. De inauguratie van het reusachtige Flavisch amfitheater in 80 n.C. ging uiteraard gepaard met schitterende gladiatorenspektakels. Het was het grootste ter wereld en de spelen bij de opening duurden maar liefst 100 dagen. Ter gelegenheid van de inhuldiging door keizer Titus in 80 n.C. schreef Martialis een reeks gedichten, nu bekend als het Liber Spectaculorum. In dit bundeltje, schets de auteur op scherpe en treffende wijze de typisch Romeinse mentaliteit. De inspiratie moest hij uiteraard niet ver zoeken. Tijdens de regering van keizer Traianus trad hier ook een Tunger in het strijdperk, namelijk een zekere M. Ulpius Felix. Hij was een mirmillo, beroemd wegens het spektakel dat hij bracht met zware en brute gevechten. Zijn mooie grafurne wordt tegenwoordig bewaard in de Galeria Colonna. De laatst bekende voorstelling in het Colosseum werd gehouden in 523.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

De ‘omvolking’ van Rome

14 januari 2021

Naar aanleiding van de cijfers omtrent de herkomst van de Belgische bevolking, die het Bureau voor statistiek bekend maakte, vond onder meer de extreem rechtse politicus Tom Van Grieken het nodig wat te tweeten over omvolking en het gevaar ervan voor onze Vlaamse cultuur. Over wat gaat het? De recentste cijfers tonen aan dat 23,4% van de Vlaamse bevolking zelf van buitenlandse origine is of een ouder van buitenlandse herkomst heeft. In Antwerpen loopt dat cijfer op tot 52,6%, in Brussel zelfs tot 74,3%. Het is onze twitteraar daarbij klaarblijkelijk ontgaan dat Antwerpen de moederstad is van een wereldhaven en Brussel van het Europees parlement en nog wat andere internationale instellingen en bedrijven.

Migratie is bovendien van alle tijden. Tijdens mijn studies maakte ik in 1982 mijn licentieverhandeling over de kleine man bij Martialis. Deze Romeinse spotdichter van de 1ste eeuw n.C. was een scherpe observator van de samenleving in Rome. Ik moest er onmiddellijk aan denken. De Romeinse maatschappij bezat zeker een erg open karakter, zoveel is duidelijk. Zij nam talrijke vreemdelinge[n uit zowel de oostelijke als de westelijke provincies als volwaardige burgers op.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
De Porta San Paolo met de piramide van Cestius

De muur van Aurelianus in Rome

4 januari 2021

Telkens ik in Rome kom passeer ik wel ergens de muur van Aurelianus. Eén van de meest indrukwekkende stukken ligt aan de Porta San Sebastiano waar de Via Appia Rome verliet. Of de Porta San Paolo, ook wel de Porta Ostiensis genoemd, vlak bij de befaamde Piramide van Cestius. Deze muur werd in de periode 270-275 n.C. gebouwd rond de stadswijken aan beide zijden van de Tiber. Verschillende bestaande bouwwerken werden  versterkt en in de muur opgenomen.  Naast de Piramide van Cestius zijn dat bij voorbeeld ook het Amphitheatrum Castrense, de Castra Praetoria en een deel van de Aqua Claudia, het aquaduct dat onder keizer Claudius werd voltooid.

Van de bijna 19 kilometer lange muur bleef ongeveer 13 kilometer bewaard. Vele Romeinse en/of middeleeuwse steden braken hun oude stadsmuren af om plaats te maken voor nieuwe stedelijke ontwikkelingen. Ook in België gebeurde dit vaak. Denken wij maar aan Tongeren waar slechts een beperkt gedeelte van zowel de Romeinse als middeleeuwse muur bewaard bleven. Rome behield echter haar stadsmuur. Tijdens de modernisering van de oude stad en de stadspoorten vonden er wel ingrepen plaats. Maar daar bleef het gelukkig bij zodat de Aureliaanse Muur vandaag een unieke plaats bekleedt binnen het Europese erfgoed.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Vechthanen in de arena

31 december 2020

De archeologen die het thermopolium in Pompeï vonden, suggereren dat er kip en gans op het menu stond. Maar zij vonden geen kippenbotjes terug, wel botfragmenten van eend, varken, en geit evenals vis en schelpdieren in potten van aardewerk. Hoe dan ook, kip gold als een echte delicatesse, zo zagen wij reeds in ‘Een kippige kwestie‘. Maar haantjes van het landhoentype zorgden even vaak voor vermaak !

De kampzucht van hanen is spreekwoordelijk. Hanengevechten kennen vooral in de Aziatische landen een eeuwenlange traditie. Men vindt er bovendien de beste vechtrassen.  Uit de schaarse bronnen blijkt dat hanengevechten ook in West-Europa een eeuwenlange traditie kennen.

Deel:
Categoriën: Algemeen
Tags:

Een kippige kwestie

30 december 2020

Het haantje op de toog keek naar twee vette ganzen die daar gekeeld en wel lagen.  Misschien waren het ganzen van de Morini die zo befaamd waren voor hun ganzenlevers. Plinius de Oudere, (N.H.10.53-54) vertelt hoe zij te voet van Frans-Vlaanderen naar Rome werden gedreven alvorens zij jammerlijk aan hun einde kwamen.

Informatie over het houden van hoenders vinden wij terug bij Cato, Varro, Columella en Palladius, vier auteurs die belangrijke werken over landbouw en veeteelt hebben geschreven. Van de vier is Varro het meest uitvoerig over het fokken en houden van pluimvee. Zowat op alle Romeinse hoeves scharrelden hoenders rond. Zij waren er de leveranciers van eieren een vlees. Varro (1) en Columella (2) gaven aanbevelingen over hoe de hoenderhokken er bij voorkeur uitzagen. Indien mogelijk waren de rennen op het landgoed oostwaarts gericht, zodat de hoenders ook in de winter meteen zon hebben. Indien mogelijk zouden ze kort bij de bakoven of de keuken liggen. Varro achtte een hok van twintig voet lang en tien voet breed voldoende voor tweehonderd hoenders. Dit komt neer op ongeveer een hok van zes op drie meter.

Deel:
Categoriën: Algemeen

Het haantje op de toog

29 december 2020

Al enkele dagen circuleert in de media het nieuws dat archeologen in Pompeï een nieuw thermopolium hebben ontdekt. Enfin, tegenwoordig zouden wij spreken van een afhaal-Romein of een take away of iets in die zin. In al de berichten wordt het menu, dat men er kon bestellen, uitvoerig besproken. Mijn oog viel echter op het haantje op de toog.

Kip was één van de geliefde vleessoorten bij de Romeinen. In het kookboek van de Romeinse kok Apicius staan maar liefst zeventien recepten voor kip. Onze kippen komen oorspronkelijk uit Azië en stammen af van het gallus gallus of het Bankivahoen. Men neemt aan dat dit hoen mogelijk tussen 6000 en 2000 v. Chr. werd gedomesticeerd.  Waarschijnlijk via de mediterrane wereld bereikten deze dieren ook onze contreien. De kip kan zo als een van de oudste huisdiersoorten ter wereld worden bestempeld. In Vlaanderen werden de oudste resten van kippen op sites uit de IJzertijd teruggevonden.

Deel:
Categoriën: Algemeen
De zogenaamde muntschat van Gingelom

Valse muntschat en Vlaamse identiteit

25 december 2020

In Gingelom vond een Franse amateurarcheoloog een muntschat van meer dan 14.000 Romeinse munten op een akker terug, zogezegd! Hij had ze in Frankrijk illegaal opgegraven en in Gingelom opnieuw in de grond gestopt, om nadien te melden dat hij ze met een metaal­detector had opgegraven. Maar archeologen van het Agentschap Onroerend Erfgoed hadden al snel door dat de ontdekking niet erg koosjer was. Het bleek immers dat ze in een aardlaag van na de middeleeuwen lagen. Het ziet ernaar uit dat de verdachte het verschil in wetgeving tussen Frankrijk en België heeft willen aanwenden om zijn vondsten wit te wassen. Het hele verhaal werd opgepikt door de internationale media en kreeg zelfs al een eigen wikipedia-pagina.

Naar aanleiding van deze ontmaskering liet de Vlaamse minister van Onroerend Erfgoed, Matthias Diependaele (N-VA) in De Standaard niet alleen optekenen dat hij trots was op het snelle en adequate handelen van onze Vlaamse onderzoekers maar ook dat

Deel:
Categoriën: Lage Landen
Tags:

Een draak van wetenschapscommunicatie

12 december 2020

In de rubriek wetenschap van VRT NWS viel mijn oog op de titel “Is Lennik ouder dan “oudste stad” Tongeren? VUB-prof meent via nieuwe meettechniek van wel”. Het is een opmerkelijk stukje. Het gaat uit van een professor die ook meewerkt aan het Team Scheire. Dat is een populair TV-programma dat aan wetenschapscommunicatie doet.

Deze professor beweert op basis van oppervlaktemetingen en veldwerk op het platteland dat Lennik de oudste Romeinse nederzetting van België is. Het zou dus ouder zijn dan Tongeren dat omstreeks 10 v.C. werd gesticht. Hij verwijst daarvoor onder meer naar het winterkamp van Quintus Tullius Cicero dat daar in de nabijheid zou gelegen hebben. Bovendien zou Caesar in 47 v.C. Quintus Cicero naar Lennik gestuurd hebben om zowat 15.000 veteranen een stuk grond te geven in Gallië. Als bewijs daarvoor verwijst hij naar de centuriatio of het Romeinse kadaster. Daarvan zou hij in Lennik restanten gevonden hebben in 56 gelijke percelen. Het bericht zou de moeite niet waard zijn om op te reageren ware het niet dat het zich via alle mogelijke dagbladen zoals Het Belang van Limburg, Het Laatste Nieuws, De Morgen, en zo voort, verspreidt. Wanneer we de argumenten kritisch op een rij zetten dan blijkt daar weinig van over te blijven.

Deel: