Antiochus I op het west terras van Nemrud Daǧi

De koning die zich een god waande

28 maart 2021

In de zuidoostelijke Turkse provincie Adiyaman bevindt zich op de hoogste piek van het noordelijke “Tweestromenland” een wel heel bijzonder bouwwerk, namelijk de heilige laatste rustplaats (hierothesion) van Antiochus I Theos. Welk idee de Commageense koning had toen hij deze tombe op de berg Nemrud liet bouwen wordt duidelijk aan de hand van een Griekse inscriptie die ter plaatse werd gevonden. Alvorens deze nomos van Antiochus I Theos te behandelen, weid ik eerst uit over twee andere koninklijke begraafplaatsen in het Koninkrijk Commagene.

De Karakuş Tumulus

De eerste koninklijke begraafplaats is de Karakuş tumulus die door archeoloog Friedrich Karl Dörner werd onderzocht. Deze tumulus bevindt zich circa 10 kilometer van Kâhta vandaan en vormt als het ware de toegangspoort naar Nemrud Daǧi. Deze 25 meter hoge tumulus werd vermoedelijk in opdracht van Mithridates II, de zoon van Antiochus I Theos, gebouwd en was bedoeld als mausoleum voor drie koninklijke vrouwen. De namen van deze vrouwen zijn ons bekend dankzij een inscriptie die ter plaatse werd gevonden. Het betreft de moeder van Mithridates (Isias), zijn zus Antiochis en zijn nicht Aka, de dochter van Antiochis.

Deel:
Categoriën: Anatolië, Hellenisme
De berg Nemrut

Nemrud Dagi: de Zetel van de goden

1 maart 2021

In 2008 maakte ik als kersverse oudhistorica een rondreis door (een deel van) Turkije. Tijdens deze reis stopten we onder andere bij een van de meest bijzondere bezienswaardigheden die ik ooit heb mogen aanschouwen: Nemrud Daǧi. Wat deze 2.134 meter hoge berg in de zuidoostelijke provincie Adiyaman zo uniek maakt, leest u hieronder.

Nemrud Dagi

Bovenop de berg Nemrud, gezeteld in de zuidoostelijke Turkse provincie Adiyaman, liet de befaamde koning Antiochus I Theos van het koninkrijk Commagene in 62 voor Christus een bijzonder monument bouwen, te weten; een 60 meter hoge tumulus opgemaakt uit 30.000 m³ gebroken stenen met een omvang van 150 meter. Deze indrukwekkende tumulus bedekt de laatste heilige rustplaats (hierothesion in het Grieks) van deze koning van Commagene. Minstens zo spectaculair is het heiligdom dat deze kunstmatige berg aan weerskanten omringt en via twee originele processieroutes bereikt kan worden.

Deel:
Categoriën: Anatolië, Hellenisme
De Ludovisi-troon

De aardse en goddelijke vrouwen van Locri Epizephyrii (2)

25 januari 2021

Rond de achtste eeuw voor Christus begaven reislustige Grieken zich, zoals we gisteren zagen, richting het zuiden van Italië waar zij koloniën stichtten in het gebied dat later door de Romeinen Magna Graecia zou worden genoemd. Een van de vijf grootse koloniën was Locri Epizephyrii waar ‘de meest befaamde tempel’ van Italië zich bevond en gewijd was aan de godin Persephone. Er was echter nog een andere godin die hier een bijzondere status genoot, namelijk Aphrodite. Circa 700 kilometer van Locri vandaan werd er in 1887 een bijzondere vondst gedaan die aan haar tempel in Locri wordt gelinkt: de Ludovisi-troon.

Persephone en haar pinakes

De vorige keer in De aardse en goddelijke vrouwen van Locri Epizephyrii, heb ik kort de stichting van de Griekse kolonie Locri Epizephyrii in de Italiaanse provincie Calabrië uitgelicht. In deze onafhankelijke stad (apoikia) speelden vrouwen ogenschijnlijk een belangrijke rol hetgeen tot uiting komt in bijvoorbeeld een van de stichtingslegende van de stad zoals overgeleverd door Polybios (Historiën, XII.5). Deze Griekse historicus vertelt hoe hij van de Locriërs zelf heeft vernomen hoe de vrouwen uit Lokris (van het Griekse vasteland) naar Zuid-Italië vluchtten, samen met hun slaven, en hier de stad Locri stichtten waar de nobele families der “Honderd huizen” voortleefden via de matrilineaire lijn.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië
Pinax uit Locri met daarop afgebeeld de Ontvoering van Persephone (© Wikimedia Commons, user Sailko) 

De aardse en goddelijke vrouwen van Locri Epizephyrii (1)

24 januari 2021

In 2007 studeerde ik af aan de Vrije Universiteit van Amsterdam voor de opleiding Oudheidkunde. Voor mijn scriptie deed ik onderzoek naar verschillende Griekse steden, waaronder enkele Griekse koloniën die in het zuiden van Italië (Magna Graecia) waren gesticht. De focus lag hierbij op de beoefende religie in deze onafhankelijke steden (apoikiai) in de zesde en vijfde eeuw voor Christus. Een van de vijf grootste steden van “Groot-Griekenland” was Locri Epizephyrii, gelegen in Calabrië. In deze stad genoten vrouwen een bijzondere status, zo blijkt uit diverse archeologische vondsten die hier werden gedaan begin twintigste eeuw, maar ook uit overleveringen van antieke schrijvers zoals Strabo.

Griekse kolonisten in Zuid-Italië

Zo rond de achtste eeuw voor Christus begaven reislustige Grieken uit moederland zich naar het zuiden van Italië waar zij onafhankelijke steden (apoikiai) stichtten. Het gebied waar zij zich settelden werd door de Romeinen Magna Graecia genoemd, oftewel “Groot Griekenland” en omvat – grofweg – de provincies Campanië, Apulië, Basilicata, Calabrië en tevens ook Sicilië. Enkele bekende apoikiai van Magna Graecia zijn Syracuse, Cumae, Poseidonia, Croton, Rhegium en Tarente.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië
Erechtheion, Athene

Het Erechtheion en de Kariatiden

20 december 2020

Wie een bezoek brengt aan de hoofdstad van Griekenland kan niet om de Acropolis heen. Het witte pad naar de top van deze Tafelberg leidt naar de imposante Propyleeën met in de rechterhoek de lieftallige verschijning van de tempel van Athena Nikè. Eenmaal door de toegangspoort heen gelopen, wordt het oog meteen getrokken naar het befaamde Parthenon, de immense tempel van de godin Athena. Mijn persoonlijke voorkeur gaat echter uit naar het architectonische hoogstandje links van het Parthenon: het Erechtheion.

Koning Erechtheus

Alvorens iets over het Erechtheion te vertellen, moeten er eerst twee Griekse sagen nader toegelicht worden om het gebouw en diens doeleinde beter te begrijpen. Om te beginnen met Erechtheus, ook wel bekend als Erichthonius. Deze legendarische koning van Athene, waar het Erechtheion naar vernoemd is, was het resultaat van de mislukte avances van Hephaestus (god van de smeedkunst) aan het adres van de godin Athena.

Deel:
Categoriën: Griekenland
Beeldje van een vrouw uit Abydos (nulde dynastie; Staatliches Museum Ägyptischer Kunst München)

Koningin Merneith

10 december 2020

Onder de Vroegdynastische periode worden de eerste drie dynastieën van het vereende Egypte gerekend (± 2950 – 2613 voor Christus). Deze periode borduurt voort op de ontwikkelingen die in de Predynastische Periode plaatsvonden, waaronder de formalisering van een kunststijl die door de hele geschiedenis van Egypte heen min of meer een ‘statisch’ karakter zou behouden.

In de Vroegdynastische periode verschuift het machtscentrum van Egypte van het zuiden (Opper-Egypte) naar het noorden (Neder-Egypte). Hier stichtte koning Hor-Aha, de opvolger van Narmer, namelijk een nieuwe stad op het hoogste punt van de Delta: Memphis, wat ‘Witte Muur’ betekent. Abydos verloor hierdoor haar politieke betekenis, maar diende nog wel als begraafplaats van de koningen van de eerste en deels tweede dynastie.

Deel:
Categoriën: Egypte
Tags: ,
De Galerij der Goden op het oost terras van Nemrud Daǧi met op de achtergrond de tumulus van Antiochus I Theos

Het koninkrijk Commagene

2 december 2020

De 2.134 meter hoge berg Nemrud is gezeteld in een nationaal park in Adiyaman; een provincie in het zuidoosten van Turkije De berg geldt als hoogste piek van het noordelijke ‘Tweestromenland’ en maakt deel uit van het Taurusgebergte. Wat deze berg zo uniek maakt is de zestig meter hoge tumulus die er bovenop werd gebouwd in opdracht van Antiochus I Theos. Deze tumulus lag bovenop de heilige begraafplaats (hierothesion op z’n Grieks) van deze koning die in de eerste eeuw v.Chr. de scepter zwaaide over het koninkrijk Commagene.

Een komen en gaan van overheersers

Commagene was van oorsprong een Syrisch-Hettitisch vorstendom in het zuidoosten van Turkije en een bondgenoot van de Assyriërs. Het koninkrijk wordt voor het eerst geattesteerd in een Assyrische tekst uit de negende eeuw v.Chr. waarin melding wordt gemaakt van “Kummuhu”. Vanaf 708 v.Chr. werd Commagene door koning Sargon II ingelijfd als provincie van het Assyrische Rijk.

Deel:
Categoriën: Anatolië, Hellenisme
Beeldje van een vrouw uit Abydos (nulde dynastie; Staatliches Museum Ägyptischer Kunst München)

Koningin Neithhotep

28 november 2020

Neithhotep was de eerste koningin van een verenigd Egypte. Dat maakt haar tot een speciale heerser in een speciale tijd. Daarover eerst een enkel woord.

Dit verhaal begint echter in de Predynastische periode (5300 tot 2950 voor Christus). Het betreft de tijd vóór het koningschap over een verenigd Egypte en het archeologische erfgoed centreert zich rondom twee belangrijke culturen: de Badari-cultuur en de Naqada-cultuur. Hieronder volgt een korte uiteenzetting over deze twee culturen.

Deel:
Categoriën: Egypte, Prehistorie
De tempel van Hephaestus in Athene

Het Hephaesteion in Athene

26 november 2020

Hephaestus, de Griekse god van de smeedkunst, had een bijzondere band met de stad Athene en haar beschermster Athena. Beide goden hadden de mensheid verschillende ambachten en kunsten bijgebracht en werden geëerd als hun beschermers. De twee Olympiërs deelden niet alleen een gezamenlijk festival, de Chalkeia, maar werden ook samen vereerd in een tempel die uitkeek over de Atheense agora. Deze tempel verkeert vandaag de dag nog in uitstekende staat en wordt het Hephaisteion genoemd.

De heropbouw van Athene

De tempel van Hephaestus is gebouwd aan de rand van een steile helling (de Kolonos Agoraios) langs de noordwestelijke zijde van de agora van Athene en keek oorspronkelijk uit op de pottenbakkers wijk, of kerameikos (Pausanias, Beschrijving van Griekenland I.14.6). Vermoedelijk maakte het Hephaisteion onderdeel uit van een behoorlijk bouwproject in Athene – dat in gang werd gezet halverwege de vijfde eeuw voor Christus – om de door de Perzen verwoeste stad (480 voor Christus) opnieuw op te bouwen.

Deel:
Categoriën: Griekenland
Hephaestus smeedt wapens voor Thetis' zoon Achilles (Musée de Mariemont Morlanwelz)

Hephaestus

25 november 2020

Aan het einde van boek I van de Ilias, een epos van de befaamde Griekse dichter Homerus, wordt er een beeld geschetst van een goddelijk gezelschap dat achterover leunend op een zetel bekers met nectar nuttigt. Deze goden worden bijgeschonken door één van de twaalf Olympiërs wiens gehink door de zaal het ‘Homerische gelach’ ontketent. Dit zwarte schaap van het Griekse Pantheon was Hephaestus, god van de smeedkunst. Niet alleen liep hij mank, hij was ook nog eens lelijk en werd bovendien bedrogen door zijn beeldschone echtgenote. Hephaestus was echter ook listig en zijn twee rechterhanden waren onmisbaar, zowel voor de goden als Griekse helden en stervelingen.

De twaalf Olympiërs

Volgens de oude Grieken bestierden twaalf belangrijke goden de wereld vanaf hun zetel op de Olympus, de hoogste berg van Griekenland. Deze goden – Zeus, Hera, Apollo, Artemis, Aphrodite, Ares, Hermes, Demeter, Athena, Poseidon en Hestia – boezemden ontzag in. Ze waren sterk, mooi, wijs en krachtig om maar een paar positieve eigenschappen te noemen. Ze konden echter ook wraakzuchtig, listig, vertoornd en jaloers zijn en draaiden hun hand er niet voor om een mensenleven overhoop te halen. Kortom: het waren net mensen met een complete set aan positieve en negatieve eigenschappen en emoties, maar dan in het kwadraat. Tot deze twaalf goden behoorde ook Hephaestus, de god van de smeedkunst, bij de Romeinen bekend als Vulcanus.

Deel:
Categoriën: Griekenland