Transport van twee kruiken vol olijfolie (Louvre, Parijs)

Wat is nodig voor een goede boerderij?

17 maart 2021

Het oudste Latijn is gedocumenteerd in een handvol inscripties, gevolgd door de al wat omvangrijkere verzameling wetsbepalingen die over is uit de Wetten van de Twaalf Tafelen. De tekst die de Romeinse senator Cato de Oudere wijdde aan de landbouw, is de eerste literaire tekst van enige lengte die is overgeleverd. Hij biedt een hoop praktische adviezen, zoals de onbegrijpelijke raad in een boerderij drie servetten op voorraad te hebben.

De vertaling van de volgende inventarislijst, De Agricultura 12-13, is gemaakt door Vincent Hunink.

Deel:
Categoriën: Bron, Romeinse Republiek
Caesar (Altes Museum, Berlijn)

De moord op Caesar

15 maart 2021

Dat Caesar is vermoord, vandaag 2064 jaar geleden, is een van de beroemdste feiten uit de oude geschiedenis en het verslag van de auteur Suetonius – meer hier – is al even beroemd. Het leest als een ooggetuigenverslag. Anders dan men wel aanneemt, is er geen reden aan te nemen dat de laatste woorden van Caesar een verbijsterde vraag zijn. De Griekse woorden, kai su, zijn een in geschriften gebruikelijke formulering waarvan de strekking is weer te geven met “heden ik, morgen gij” (meer hier).

Deel:
Categoriën: Bron, Romeinse Republiek
Tags: ,
Die de roede spaart, haat zijn kind.

De jonge dief en zijn moeder

5 maart 2021

Vandaag wordt classicus Hein van Dolen tachtig jaar. Hij heeft in de loop der jaren tal van teksten uit de oude wereld vertaald, aanvankelijk klassiek Griekse, de laatste jaren vooral Byzantijnse. Op deze plaats is zijn vertaling van Aristainetos al eens aan de orde geweest, maar ook Sofokles, Herodotos, Aristofanes en Theofrastos zijn door Van Dolen omgezet in levendig Nederlands.

Vandaag een fragment uit zijn vertaling van de fabels die traditioneel worden toegeschreven aan de dichter Aisopos. Niet alle fabels zijn dierenverhalen, zult u merken. De vijftiende-eeuwse afbeelding van deze fabel hierboven komt uit een Byzantijns handschrift dat zich bevindt in Florence.

Deel:
Categoriën: Bron, Griekenland
Tags:

Waarom braakt de Etna vuur uit?

3 maart 2021

Het Leven van Apollonios van  Tyana, geschreven door de Atheense auteur Filostratos (derde eeuw n.Chr.) is een boeiende tekst over een charismatische filosoof-wonderdoener, die over de hele wereld zwierf en allerlei steden en volken bezocht. De biograaf neemt de gelegenheid te baat om allerlei aanvullende informatie toe te voegen, zoals een beschrijving van de olifantenjacht of de onderstaande speculaties over de werking van de vulkaan Etna.

De vertaling van Filostratos’ Leven van Apollonios van  Tyana 5.16-17 is van Simone Mooij. Aan het woord is Apollonios. De grote lichamen die gevonden worden, zijn vermoedelijk de dinosaurusbotten die in het Egeïsche-Zee-gebied op verschillende plaatsen dicht aan de oppervlakte liggen.

Deel:
Caligula (Cyprusmuseum, Nicosia)

De wreedheid van Caligula

25 februari 2021

Een beroemdste en meest-gelezen teksten uit de Oudheid is de collectie van twaalf keizerbiografieën van Suetonius. Ze zijn toegankelijk, gaan over fascinerende persoonlijkheden en beschrijven een boeiende periode uit de oude geschiedenis. Bovendien was Suetonius ooit verantwoordelijk voor een van Romes archieven, wat het idee heeft doet postvatten dat zijn informatie in hoge mate betrouwbaar is. Dat is overigens maar de vraag, want de kwaliteit van de Romeinse archieven liet wel te wensen over.

Wat Suetonius presenteert is ondertussen wel interessant. Wat doet het met iemand die enorme macht krijgt? Als je het leest, denk je dat de macht ze allemaal naar het hoofd is gestegen; eigenlijk komt alleen Vespasianus er redelijk vanaf. Zelfs de zeer positieve biografie van Titus krijgt de kwalificatie dat zijn vriendelijke gedrag alleen maar pose was. De keizer die er het slechtst van afkomt, is Caligula, die wreed, cynisch en wispelturig zou zijn geweest. Hier is een voorbeeld, in de nog altijd leverbare vertaling van Daan den Hengst (Caligula 30).

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Romeinse Keizerrijk
Tags:

Hannibal in de sneeuw

10 februari 2021

Op 31 januari overleed classica Hetty van Rooijen, tweeëntachtig jaar oud. Ze zal geen onbekende zijn, want ze heeft talloze antieke teksten in het Nederlands vertaald, zoals Cicero’s boek over de ideale redenaar en alle teksten over Cicero en de in opspraak gebrachte politicus Caelius.

Ook vertaalde ze de overgeleverde delen van het immense geschiedwerk van Titus Livius. Ze hield van de mooie toespraken, waarvan ze er enkele uit het hoofd kon voordragen. De eerste tien boeken waren een coproductie met mw Van Katwijk-Knapp, maar de boeken 21-45 waren haar Van Rooijens eigen vertaling. Omdat het momenteel sneeuwt, lag de keuze van een mooie passage voor de hand: de tocht van de soldaten van Hannibal over de Alpen, met een retorisch hoogstandje.

Deel:
Homerus (Glyptothek, München)

De zeerover Odysseus

27 januari 2021

De klassiekste aller klassieke auteurs is natuurlijk Homeros, wiens Ilias en Odyssee ruim een millennium dé centrale tekst waren voor eenieder die een beetje geschoold was. In feite vormen deze teksten een esthetische norm die wij geïnternaliseerd hebben, zodat wij eigenlijk niet anders kunnen dan de gedichten mooi vinden. Er zijn dan ook talloze vertalingen.

Soms delen we Homeros’ ethische normen. Dat privilege verplicht, is iets dat zijn Lykische krijgers elkaar voorhouden, en is iets waaraan de adel zich eeuwenlang heeft gespiegeld – en door anderen werd gespiegeld. Soms denken we heel anders over dingen. Hieronder is Odysseus aan het woord, die begint te vertellen hoe hij na de verwoesting van Troje begon aan een lange zwerftocht:

Deel:
Categoriën: Bron, Griekenland
Tags: ,

Aristoteles over de olifant

20 januari 2021

De grootste bioloog uit de oude wereld was Aristoteles, die diverse boeken heeft geschreven over met name dieren. (Zijn leerling Theofrastos deed baanbrekend werk voor de plantkunde.) Beroemd is bijvoorbeeld de observatie van Aristoteles dat walvissen zoogdieren moeten zijn, hoewel hij vermoedelijk nooit zo’n enorm dier heeft zien zwemmen.

Deel:
De vlootbasis van Velsen (Graham Sumner)

De Opstand der Friezen

19 januari 2021

Het vierde boek van Tacitus’ Annalen bestaat uit problemen voor het Romeinse Rijk in alle windstreken. We lezen over gedonder in Spanje het westen, over de oorlog tegen Tacfarinas in Numidië in het zuiden en over een opstand in Thracië in het oosten. Het noorden is vertegenwoordigd met een opstand van de Friezen, die in het jaar 28 n.Chr. fort Flevum aanvallen. Een vlootbasis bij Velsen is in deze tijd inderdaad vergeefs bestormd, zoals Tacitus beschrijft.

De Nijmeegse classicus Vincent Hunink heeft onlangs een vertaling afgerond van Tacitus’ Annalen. Ze verschijnt in maart en Hunink heeft geprobeerd het bijterige van Tacitus’ zinnen in het Nederlands te vangen. Hieronder is de passage over de Friese Opstand (Annalen 4.72-74).

Deel:
Naqš-e Rustam, Graf van Darius I de Grote, bovenste reliëf

Het grafschrift van Darius de Grote

13 januari 2021

In Naqsh-e Rustam, niet al te ver van Persepolis, zijn vier koningsgraven uit de Achaimenidische tijd. Het derde is voorzien van een inscriptie, waardoor we de overledene kunnen identificeren als de Perzische vorst Darius I de Grote. In deze tekst legt hij uit wat zijn ambities en idealen zijn.

We moeten er niet teveel van maken: inscriptie DNa is geen allerpersoonlijkste expressie van een allerpersoonlijkse emotie. Het is eerder te zien als een vorstenspiegel, als een schets van de ideale heerser.

Deel:
Categoriën: Bron, Perzië