Aspasia

Aspasia (Archeologisch Museum, Izmir)
3 december 2020

Critici van het democratische bestel van Athene meenden dat debatten niet lang logisch bleven als jan en alleman zich ermee bemoeiden. Dat onlogische factoren een rol speelden in de discussie, zou de filosoof Aristoteles (384-322) brengen tot een scherpzinnige analyse van factoren die er in de communicatie werkelijk toe deden: een betoog moest niet alleen logisch gestructureerd zijn (logos), maar de spreker moest ook betrouwbaar overkomen (ethos) en kunnen appelleren aan de gevoelens van het publiek (pathos). Wie een politieke tegenstander niet met inhoudelijke argumenten kon overtuigen, kon het altijd nog proberen door te appelleren aan de eigen keurigheid of door de ander verdacht te maken.

Dat beperkte zich niet tot de volksvergadering. Het spel (als dat nog het woord is) ging verder in de Atheense gerechtshoven en komedies.

Eén van de slachtoffers was de in Milete geboren Aspasia, de partner van de invloedrijke politicus Perikles (ca.495-429). Net als hij was ze het doelwit van politiek gemotiveerde aanklachten en groteske portretteringen in komedies. Zo raakte ze in de jaren dertig betrokken in een rechtszaak wegens heiligschennis (waarvan ze overigens werd vrijgesproken). In de komedies werd ze gepresenteerd als bordeelhoudster, en de bezoekers van het Atheense theater zullen zeker hebben gelachen om de hilarische scene in een toneelstuk van Aristofanes, waarin iemand uitlegt dat de oorlog die in 431 uitbrak tussen Athene en Sparta een gevolg was van de schaking van twee prostituees uit Aspasia’s bordeel.

Die stereotypering klinkt nog altijd door in de historiografie, waarin Perikles’ partner niet zelden wordt getypeerd als hetaire, gezelschapsdame. Toch gaat het om louter komedie. Ze is in zekere zin nog steeds Aristofanes’ slachtoffer, terwijl mannen dat niet zijn. Het is althans opvallend dat niemand ooit Kleon, Perikles’ opvolger als leider van de Atheense democratie, heeft beschouwd als een Paflagonische slaaf, hoewel hij zo wordt opgevoerd in een andere komedie van Aristofanes.

Deel dit blog:
Foto van de dag: Akropolis

De Akropolis in Athene [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: Erechtheion

Het Erechtheion op de Akropolis in Athene. [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: de Toren van de Winden

De Toren van de Winden in Athene [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: Athena

Athena (Allard Pierson-museum, Amsterdam) [Meer foto’s hier.]


Categoriën: Griekenland