Aristoteles over de olifant

20 januari 2021

De grootste bioloog uit de oude wereld was Aristoteles, die diverse boeken heeft geschreven over met name dieren. (Zijn leerling Theofrastos deed baanbrekend werk voor de plantkunde.) Beroemd is bijvoorbeeld de observatie van Aristoteles dat walvissen zoogdieren moeten zijn, hoewel hij vermoedelijk nooit zo’n enorm dier heeft zien zwemmen.

In het volgende citaat geeft Aristoteles zijn mening over de slurf van de olifant, ook een dier dat hij vermoedelijk niet zelf heeft gezien. De vertaling van Aristoteles’ Over dieren 658b35-639a35 is van Rein Ferwerda.

Van alle dieren is bij de olifant de neus het meest bijzonder, vanwege zijn buitengewone omvang en kracht. Hij gebruikt hem namelijk als een hand, waarmee hij zowel droog als vochtig voedsel naar zijn bek brengt, en hij trekt er ook bomen mee uit de grond door zijn slurf eromheen te leggen. Hij gebruikt hem dus net alsof het een hand is.

Van nature leeft dit dier zowel in moerassen als op het land. Als hij dus zijn voedsel op een bepaald moment uit het water haalt moet hij ook kunnen ademen, omdat hij een landdier is, dat bloed heeft. Maar omdat hij zo buitengewoon groot is, kan hij zich niet snel uit het water naar het land verplaatsen, zoals sommige andere zoogdieren doen die bloed hebben en ademen. Daarom was het noodzakelijk dat hij net zo goed in het water zou kunnen leven als op het land. Zoals nu sommige mensen duikers voor het ademhalen van instrumenten voorzien om, als ze lange tijd onder water blijven, door middel van zo’n instrument lucht van buiten het water in te zuigen, zo heeft de natuur aan olifanten hun lange neus gegeven als een vergelijkbaar instrument. Zo kunnen ze wanneer ze door water lopen ademhalen door hun neus uit het water omhoog te steken.

Zoals gezegd is de slurf van olifanten hun neus. Een neus van deze aard moest wel zacht en buigzaam zijn, anders zou hij door zijn lengte een obstakel vormen voor het pakken van voedsel van buiten …

De olifant heeft zijn neus dus niet alleen, zoals alle andere dieren die longen hebben, voor de ademhaling, maar omdat hij veel in het water vertoeft en daar niet snel uit kan komen, is zijn neus ook lang en kan hij worden opgerold; en omdat zijn voorpoten niet te gebruiken zijn voor iets anders dan lopen, laat zoals gezegd de natuur dit lichaamsdeel ook dienen voor wat anders de taak van de poten is.

Deel dit blog:
Kapiteel uit Petra

Je bouwt een huis, zet er een houten dak op. Je bouwt een groot huis, de spankracht van het hout Read more

Olifanten en olifanten

In zijn beschrijving van de slag bij Rafia (217 v.Chr.) vertelt de Griekse historicus Polybios dat de Indische olifanten uit Read more

Aristoteles 12: Lust en Verslaving

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more