Aristoteles 9: Vier oorzaken

Aristoteles (Archeologisch Museum Palermo)
16 april 2021

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische school, en het neoplatonisme, maar ook op de Arabische filosofie, via deze route weer op de filosofie van de late middeleeuwen in Europa, en legde hij een grondslag voor de empirische wetenschapsmethode, classificatie en logica. Daarbij weten we tegenwoordig ook veel over andere filosofen dankzij Aristoteles. In deze vijftiendelige serie bekijken we hem in detail. Het eerste deel is hier.]

In ons alledaagse denken kennen we vaak maar één soort oorzaak: de causale oorzaak. We gaan ervan uit dat de condities voor een gebeurtenis de oorzaak zijn van de gebeurtenis. Bijvoorbeeld een biljartbal die tegen een andere stoot, veroorzaakt het rollen.

Maar er bestaat nog een ander soort oorzaak, namelijk de finale oorzaak. Die eerste bal rolt niet zomaar, en niet alleen door fysische causale oorzaken. Die bal rolt daar ook met een doel. Ik heb hem namelijk gestoten, met het doel een carambole te maken.

Volgens Aristoteles heeft alles wat er gebeurt zelfs vier soorten oorzaken: de stof, de vorm, de maker en het doel. Die biljartbal heeft dus ook vier oorzaken waarom hij rolt zoals hij rolt.

  • Ten eerste dus mijn stoot, of die andere biljartbal die hem aanstoot.
  • Ten tweede rolt het ding omdat het is zoals het is, en in dit specifieke geval vooral omdat het rond is. Ware de bal niet rond, dan rolde hij niet.
  • Ten derde rolt die bal omdat hij ooit gefabriceerd is door een fabrikant van biljartballen, de maker.
  • En tot slot rolt hij omdat ik een carambole wilde maken.

Al deze oorzaken zijn nodig om die bal te laten rollen.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 14: een conservatieve denker

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 12: Lust en Verslaving

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland