Aristoteles 3: Oordelen

Aristoteles (Nationaal Archeologisch Museum Athene)
10 april 2021

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische school, en het neoplatonisme, maar ook op de Arabische filosofie, via deze route weer op de filosofie van de late middeleeuwen in Europa, en legde hij een grondslag voor de empirische wetenschapsmethode, classificatie en logica. Daarbij weten we tegenwoordig ook veel over andere filosofen dankzij Aristoteles. In deze vijftiendelige serie bekijken we hem in detail. Het eerste deel is hier.]

En nu wordt het nóg abstracter. Aristoteles hield het niet alleen bij ordening. Hij was ook benieuwd naar de manier waarop we die begrippen, klassen en categorieën hanteren.

Hij stelde dat alles wat wij ‘denken’ noemen eigenlijk neerkomt op het met elkaar verbinden van begrippen. We kunnen bijvoorbeeld het begrip kat verbinden met het begrip zwart. Een dergelijke verbinding noemt Aristoteles een oordeel.

Een oordeel kan verschillende vormen hebben. Het kan positief of negatief zijn, bevestigend of ontkennend: de kat is zwart (positief) of de kat is niet zwart (negatief). Daarnaast kan een oordeel meer of minder algemeen zijn: alle katten (algemeen) zijn zwart, sommige katten (minder algemeen) zijn zwart, of deze kat (specifiek) is zwart.

Tot slot kan een oordeel noodzakelijk zijn, of alleen maar een mogelijkheid aangeven: deze kat is zwart (noodzakelijk), of deze kat kan zwart zijn (mogelijk).

En nu wordt het leuk. We kunnen met deze elementen algemene formules opstellen, en dan kijken of die formules geldig zijn of niet.

De bekendste van die formules is de volgende.

Uitspraak A: Alle mensen zijn sterfelijk. (een algemeen oordeel)

Uitspraak B: Socrates is een mens. (een specifiek oordeel)

Conclusie: Socrates is sterfelijk. (de conclusie)

We kunnen allemaal begrijpen dat C volgt uit A en B.
En zo vormde Aristoteles de logica die naar hem vernoemd zou worden.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 5: Deductie en inductie

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 13: Dualisme

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 11: de liefde van Socrates

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland