Aristoteles 15: Aristoteles’ leven en erfenis

Aristoteles op een Perzisch tapijt
22 april 2021

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische school, en het neoplatonisme, maar ook op de Arabische filosofie, via deze route weer op de filosofie van de late middeleeuwen in Europa, en legde hij een grondslag voor de empirische wetenschapsmethode, classificatie en logica. Daarbij weten we tegenwoordig ook veel over andere filosofen dankzij Aristoteles. In deze vijftiendelige serie bekijken we hem in detail. Het eerste deel is hier.]

Aristoteles had zoals gezegd een hechte band met het Macedonische vorstenhuis. Een paar jaar na zijn terugkomst in Athene werd deze stad juist door dit koninkrijk veroverd.

Het valt te begrijpen dat Macedoniërs onder de Atheners daarom niet bijster populair waren, en ook Aristoteles kreeg daar last mee. In 323 voor Christus, het sterfjaar van Alexander, werd Aristoteles aangeklaagd als collaborateur en daarbij beticht van goddeloosheid. Anders dan Socrates wachtte hij het oordeel niet af en hij nam de benen, met als argument dat hij de Atheners een tweede misdaad tegen de filosofie wilde besparen.

Een jaar later stierf hij echter in ballingschap aan een maagkwaal. Hij werd 61 jaar. Niet heel oud voor een filosoof, zelfs niet voor een filosoof uit de oudheid. De meeste filosofen in dit boek bereikten een veel hogere leeftijd.

Aristoteles’ lyceum werd voortgezet en bleef naast de platoonse Academie in Athene nog bijna duizend jaar bestaan. De aristotelische school wordt ook vaak de ‘peripatetische’ school genoemd. De naam komt van de peripatos, een wandelgalerij waarin Aristoteles graag les placht te geven, schuilend voor de brandende zon.

Er is een reden voor deze andere naam. Na Aristoteles’ dood werd het Lyceum overgenomen door zijn leerling Theophrastus. Theophrastus heeft zijn twijfels over de stelling dat alle beweging in de wereld doelgericht zou zijn. Als we even doordenken, ligt daarmee de hele aristotelische vormenleer op zijn gat, want we hadden gezien dat het hele denken van Aristoteles zich richt op het doelgericht groeien in de vorm. Nogal een ommezwaai dus. De latere aristotelische school richt zich dan ook meer op Aristoteles’ wijze van het beschrijven van het zijn, het wetenschappelijke aspect van zijn werk, dan op de vormen, of het teleologische denken – het denken in doelgerichtheid.

In veel filosofische werken worden de termen aristotelische en peripatetische school echter vrolijk door elkaar gebruikt, en dat bevordert het overzicht niet. Om de zaken niet nodeloos ingewikkeld te maken, zullen wij in het vervolg gewoon spreken over de aristotelische school.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 14: een conservatieve denker

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 12: Lust en Verslaving

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland, Hellenisme