Aristoteles 12: Lust en Verslaving

Aristoteles (Louvre Parijs)
19 april 2021

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische school, en het neoplatonisme, maar ook op de Arabische filosofie, via deze route weer op de filosofie van de late middeleeuwen in Europa, en legde hij een grondslag voor de empirische wetenschapsmethode, classificatie en logica. Daarbij weten we tegenwoordig ook veel over andere filosofen dankzij Aristoteles. In deze vijftiendelige serie bekijken we hem in detail. Het eerste deel is hier.]

Volgens Aristoteles vormen we gedachten over de wereld om ons heen, en die gedachten gaan altijd gepaard met gevoelens van lust en onlust. In iedere gedachte zijn die beide gevoelens aanwezig.

Wat bij een mens lust of onlust oproept, hangt van de situatie af, en verschilt van mens tot mens. Dat komt niet omdat alle mensen van nature verschillend zijn – volgens Aristoteles neigen alle mensen naar dezelfde vorm – maar omdat hun achtergrond en situatie verschillend is. Door variaties in opvoeding en omstandigheden ontstaan de verschillen tussen mensen, en de verschillen in hun voorkeuren. En zo kan het gebeuren dat hetzelfde ding bij de ene mens lust oproept, en bij de andere mens onbehagen.

De mens is volgens Aristoteles ook een lerend wezen. Wat we leren kost in het begin moeite, maar later doen we veel op de automatische piloot. Dat is nuttig, want op die basis kunnen we weer meer leren.

Als mensen niet in staat zouden zijn om dingen op de automatische piloot te doen, zouden we niet veel verder komen. Sterker nog, dan werden we gillend gek door de veelheid aan informatie die we bewust moesten verwerken.

Wanneer die aangeleerde gewoontes erg sterk worden, dan worden ze onze tweede natuur. Ook handig, maar daarin schuilt tegelijkertijd een groot gevaar, namelijk dat we die gewoontes als doel op zich gaan beschouwen, of dat die gewoontes ons zelfs beginnen te beheersen.

Bijvoorbeeld: mensen leren dat ze geld nodig hebben om te eten. Dat is prima, maar het gaat fout als mensen het verdienen van geld gaan zien als doel op zich, en niet als middel om dingen aan te kunnen schaffen. Het middel is dan voor de mens het doel geworden.

Dit verschijnsel zit achter iedere verslaving. Een verslaving leidt tot onevenwichtigheid. En door die onevenwichtigheid dwaalt de mens af van zijn eigenlijke bestemming.

Maar wie erin slaagt een evenwichtig leven te leiden, wordt volgens Aristoteles gelukkig. En geluk is de eigenlijke bestemming van ieder mens. Geluk zit hem volgens Aristoteles dus niet in plezier, maar in zelfverwerkelijking, en die bereiken we door het vinden van evenwicht.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 15: Aristoteles’ leven en erfenis

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 14: een conservatieve denker

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland
Tags: