Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

Aristoteles (Palazzo Altemps Rome)
18 april 2021

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische school, en het neoplatonisme, maar ook op de Arabische filosofie, via deze route weer op de filosofie van de late middeleeuwen in Europa, en legde hij een grondslag voor de empirische wetenschapsmethode, classificatie en logica. Daarbij weten we tegenwoordig ook veel over andere filosofen dankzij Aristoteles. In deze vijftiendelige serie bekijken we hem in detail. Het eerste deel is hier.]

In de tijd van Aristoteles was het genezen van ziektes lastig, bij gebrek aan medicijnen. Daarom zochten de Oude Grieken vooral naar methoden om ziektes te voorkomen. De geneeskunde bestond dus voornamelijk uit het vinden van een gezond dieet. De Grieken kenden de gevaren van onmatigheid en hun dieet richtte zich dan ook op evenwicht.

In de filosofie van Aristoteles en in die van zijn leermeester Plato vinden we deze visie op gezondheid terug. Dit ging verder dan een gezond lichaam. Ook voor een gezonde geest, stelde Plato, is het van belang om (geestelijk) in evenwicht te blijven. Aristoteles stelt dit zoeken naar evenwicht zelfs centraal in zijn deugdenethiek.

Aristoteles omschrijft ‘deugd’ als het streven naar zelfverwerkelijking. Ieder mens heeft een vorm waar hij naartoe moet groeien, zeg maar een levensmissie. De mens die het dichtst bij zijn uiteindelijke vorm komt, is het meest gelukkig. En dit bereikt hij door evenwichtig te leven, in lichaam en geest.

Volgens Aristoteles bestaat van iedere eigenschap een slechte en een goede variant, waarbij het slechte voortkomt uit een gebrek aan evenwicht.

Een voorbeeld: Wanneer ik moedig ben is dat nobel, en kan dat in mijn voordeel werken. Maar als ik té moedig ben, dan ben ik een stomkop die in zeven sloten tegelijk loopt. Als ik aan de andere kant weer veel te voorzichtig ben, dan ben ik een lafbek die nooit iets zal bereiken.

Hetzelfde geldt voor spilzucht en gierigheid, stress en luiheid. Enfin, misschien is het een leuk idee om zelf een aantal van dit soort voorbeelden te verzinnen. De extremen zijn ongezond; het gaat volgens Aristoteles steeds om het zoeken naar het evenwicht tussen de extremen.

De positie van dit evenwicht ten opzichte van al die extremen verschilt per mens en per situatie. Zo is het vrij dom om zomaar uit een raam op de eerste verdieping te springen, maar ten tijde van een heftige woningbrand kan het een moedige keuze zijn. Het zoeken naar evenwicht blijft de grote constante in een mensenleven. Mensen verschillen, maar niemand is gebaat bij onevenwichtigheid. Door evenwichtig te eten, drinken en bewegen voorkom ik dat ik lichamelijk ziek word, door evenwichtig te denken en te handelen voorkom ik dat ik geestelijk ontspoor.

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Het Narrenschip

Plato’s dialoog over De Staat, daarover heb ik het nog nooit gehad op deze blog. Terwijl je toch niet kunt Read more

Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 8: de Vormen van Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 7: de Ziel

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland